İsmail Hakkı Küpçü

YENİLENME, ÖNCE İNSANIN KENDİSİNDEN BAŞLAR

Bu sitede yayınladığımız “kafaların içi değişirse, dünya değişir” başlıklı yazımıza şöyle başlamıştık: ‘Albert Einstein: “Ön yargıları parçalamak, atomu parçalamaktan çok daha zordur” derken kafaların içinin değişiminin zorluğunu vurgulamaktadır.’

Değişim ile yenilenme terimleri birbirine yakın anlamdadır. Bu nedenle her insan bu iki terimi farklı tanımlayabilir. Biz, değişimi, içteki yenilenmenin dışa yansıması olarak değerlendireceğiz.

Bir insanın, çevresinde gelişen olaylarla ilgili bakışını ve kanaatini değiştirmesi çok zordur. Bu zorluk insanın kendi konumundan gelir. Kişi, eğer, kendisiyle ilgili kanaatini muhafaza ediyorsa, olaylara bakışını da muhafaza eder. Kendisine bakışı değişirse, olaylara bakışı da değişir.

İnsanlar için en zor işlerden birisi, kendisini yenileyebilmektir. Kişiler için kullandıkları eşyalarını, evlerini yenilemek olağan bir iştir. Ama kendine bakışı yenilemek çok zordur.

İnsanlara sahte davranışlar sergilerken onları ezerek zenginliğine zenginlik, gücüne güç katan bir şahıs, kendisini çok başarılı olarak görür. Dolayısıyla kendisiyle gurur duyar. Bu yapıdaki bir kişinin, birgün kendisini, ezdiği ve kandırdığı insanların yerine koyduğunu düşünelim. Kendisine, onların bakış açısıyla baktığını varsayalım. Kişi bu irdelemeyi ne kadar ciddi yaparsa, kendisinde o kadar yenilenme olacaktır.

Kendisiyle gurur duymak, Yüce Yaradan’ın bizlere verdiği çok hoş ve doyumsuz bir özelliktir. Ancak bu gurur duyma, vicdanen müsterih olacak şekilde gerçekleşmelidir. Vicdanen müsterih olma konusunda, bize düşman olan insanların bakış açısıyla baktıktan sonra karar verilmelidir. Eğer onların açılarından bakamayacak isek, Allah’ın bizlere gösterdiği yolları içimize sindirmeye çalışmamız da faydalı olur.

Unutmayalım ki, kendimizi yenilemeden hayatımızı yenileyemeyiz. Hayatımızı yenileyemezsek, “yalancının mumu yatsıya kadar yanar” misali, hiç ummadığımız bir anda karanlıklar içerisinde kalırız. Oradan da çıkamayız. Hâlbuki kendimize bakış açımızı değiştirirsek, sanki ölü iken yeniden dirilmiş gibi oluruz.

Enam Suresi 122: “Ölü iken (hidayetle) dirilttiğimiz, kendisine insanlar arasında yürüyecek bir nur (ışık) verdiğimiz kimse, karanlıklar içinde kalıp, ondan çıkamayan kimse gibi olur mu? Fakat kâfirlere, yaptıkları çirkinlikler, böyle süslü gösterilir.”

Allah’ım, bizlerin yaptığımızı süslü görüp, karanlıklardan çıkamayanlardan olmamamız için, Senin gösterdiğin ayetleri anlayacak anlayış ihsan eyle.

Senin her şeye gücün yeter.

ALLAH’TAN ÜMİT KESİLMEZ

Yazımızın başlığı, bir halk deyişidir. Bu söz, iki yönlüdür. Birincisi, geçmişte hep yanlışların içerisinde olmuş, ama kendini düzeltmek isteyenler için geçerlidir. İkincisi, başa gelen haksızlıklara ve musibetlere sabredilmesi gerektiğini anlatır.

Kur’an’a göre gelmiş geçmiş bütün insanlık içerisinde, hata yapmayan insan yoktur.

Nahl Suresi 61: “Eğer Allah insanları zulümleri yüzünden hemen hesaba çekseydi, yeryüzünde kımıldayan tek canlı bırakmazdı. Fakat Allah onları, belli bir vakte kadar erteler. Müddetleri (ecelleri) geldiği zaman, onu ne bir saat erteleyebilirler, ne de öne alabilirler.”

Ayette, peygamberler dışında bir canlı kalmazdı denilmiyor. Demek ki, Allah’ın süzüp seçtiği peygamberler de, küçük de olsa hata yapmışlar. Peygamberlerin Kur’an’da belirtilen hatalarına baktığımızda, hatalarının, kendi nefislerini tatmin için isteklerde bulunup yanlış yapmak şeklinde olmadığını görürüz.

950 yıl yaşattığı peygamberini dinlemediler diye tufan oluşturarak, duası üzerine inanmayanları boğduğu, maddeten fakir peygamberi olan Hz. Nuh’ta da, bu durumu görüyoruz. Hz. Nuh, oğlu için Allah’a yalvarıp olumsuz cevap alınca, Hud Suresi 47’de Nuh: “Ey Rabbim! Ben bilmediğim bir şeyi istemiş olmaktan dolayı sana sığınırım. Sen beni bağışlamazsan, bana merhamet etmezsen ben hüsrana uğrayanlardan olurum” diyerek Yüce Yaradan’dan af diliyor.

Hz. Âdem’in, Cennetten kovulacak şekilde hata yapması sonrasında, Allah’tan öğrendikleri ile tövbe etmesi, Yüce Yaradan’ın da onun tövbesini kabul etmesi şeklinde gelişen olaylar da (Bakara Suresi 31-37), peygamberlerin hatalarına bir örnektir.

Kur’an’da en çok övülen peygamber Hz. İbrahim’dir. Buna rağmen o da Allah’tan babası için af dileme hatasını işlemiştir. Tövbe Suresi 114: “İbrahim’in babası için istiğfar etmesi de sırf ona vermiş olduğu bir sözden dolayı idi. Böyle iken onun bir Allah düşmanı olduğu kendisine açıklanınca o işten vazgeçti. Şüphesiz ki İbrahim, çok bağrı yanık, çok halim birisi idi.”

Kur’an’a göre, Hz. Musa, Allah ile konuşan ve mucizelerle desteklenen bir peygamberdir. Yine Kur’an’a göre, kendisine Allah tarafından bir ilim verilen kimse ile birlikte seyahat eden Hz. Musa, sabredemeyip sorularıyla ilim sahibi kişiyi kızdırmıştır. Bu büyük zat da (Müslümanların Hızır olarak varsaydıkları kişi), Hz. Musa’yı terk etmiş, onu yanından ayırmıştır.

Kur’an’da ahlâkı övülen bir diğer peygamber, Hz. Muhammed’dir. Fakat bazen o da hata yaptığı için Allah tarafından uyarılmıştır. Tahrim Suresi 1: “Ey Peygamber! Eşlerinin rızasını arayarak Allah’ın sana helâl kıldığı şeyi niçin sen kendine haram ediyorsun? Allah çok bağışlayan çok esirgeyendir.”

Hz. Muhammed ile ilgili olarak benzer konularda birkaç ayet daha var. Fakat Ahzab Suresi 37inci ayet, Allah’ın sevdiği bir peygamber olan Hz. Muhammed’in zihninden geçirdiği, ama kimseye açmadığı bir konu ile ilgilidir. Ayet: “Hem hatırla o vakti ki, o kendisine Allah’ın nimet verdiği ve senin de ikramda bulunduğun kimseye: “Hanımını kendine sıkı tut ve Allah’tan kork” diyordun da nefsinde Allah’ın açacağı şeyi gizliyordun. İnsanlardan çekiniyordun. Hâlbuki Allah, kendisini saymana daha lâyıktı. Sonra Zeyd o kadından ilişiğini kestiği zaman, biz onu sana eş yaptık ki, evlatlıklarının ilişkilerini kestikleri hanımlarını nikâhlamada müminlere bir darlık olmasın. Allah’ın emri de yerine getirilmiştir.”

Bilindiği gibi, insanın sadece yaptıklarını değil, zihninden geçenleri de Yüce Yaradan’ın işittiğini en iyi bilenler, Allah’ın peygamberleridir. Buna rağmen Kur’an’a göre Hz. Muhammed, zihninden geçeni saklayarak, evlatlığı Zeyd’e başka konuşmuştu.

Peygamberlerin bazılarının bu örnekleri, bizler için ders niteliğindedir. Allah, zihnimizden geçirdiklerimizi, başkaları görmeden yaptıklarımızı bilmektedir. Dolayısıyla, planlarımızı gizli yaptığımızı düşünerek, sadece kendimizi aldatırız.

O halde, peygamberler gibi, biz de af dileyelim. Bunca ilim ve destek verdiği peygamberlerini affeden Allah, bizleri de affedebilir. Yeter ki, insanlığın var olduğu günden beri bunca insanın yaptığı gibi, af diledikten sonra kendimize çeki düzen verelim. Kendimizi affettirecek işler yapalım. Ali İmran Suresi 135: “Ve onlar çirkin bir günah işledikleri yahut nefislerine zulmettikleri zaman Allah’ı hatırlayarak hemen günahlarının bağışlanmasını dilerler. Allah’tan başka günahları kim bağışlayabilir? Bir de onlar, bile bile, işledikleri (günah) üzerinde ısrar etmezler.”

Günahları sadece Allah bağışlayabilir. İşledikleri günahlar üzerinde ısrar etmeyenleri, yalnızca Yüce Yaradan hidayete erdirebilir. Çevremize dikkatlice bakarsak, günahlarından dönerek güzel işler yapmış ve huzura ermiş çok insanın olduğunu görürüz. Yaptığı yanlışları itiraf ederek, Yüce Yaradan’dan ve haksızlık yaptığı insanlardan özür dileyen ve hatalarını telafi etmeye çalışarak, adaletli davranan kişiden daha huzurlu kim olabilir? Bu dünyada iç huzuru bulamayacaksak, yaşamamızın anlamı ne?

Neden biz de, günahlarımızda ısrar etmeyi bırakarak, her iki dünyada da huzur içerisinde yaşamayalım? Neden bu dünyada korku içerisinde, ahirette de azap içerisinde yaşayalım? Neden yanlışta ısrar edelim? Neden Allah’ın helâk ettiği kullar arasına girelim?

Unutmayalım ki, Allah’ın rahmeti geniştir. Yüce Yaradan, rahmetini kendi üzerine yazmıştır.

Allah’ım, kalplerimizi nurunla fetheyle. Gönlümüzü güzelliklere aç Allah’ım.

Senin her şeye gücün yeter.

İNSANLARIN YAŞAMLARI, EZELDE Mİ BELİRLENMİŞTİR

İsra Suresi 99: “Onlar, gökleri ve yeri yaratan Allah’ın, kendilerinin aynı olan insanları yaratmaya da kadir olduğunu görüp bilmediler mi? Allah onlar için şüphe edilmeyen bir vade takdir etmiştir. Fakat zalimler, inkârlarında yine de ısrar ederler.” Demek ki bizim için belli bir süre takdir edilmiştir. Bu süreden de kesinlikle şüphe edilmez.

Enam Suresi 2: “Sizi çamurdan yaratan, sonra size bir ecel takdir eden O’dur. Tayin edilen bir ecel de (kıyamet zamanı) O’nun katındadır. Sonra bir de şüphe ediyorsunuz.”

Ayetler gayet nettir. Allah, insanlar için hem bu dünyada hem de ahirette belli bir ecel süresi tayin etmiştir. Enam 2deki ifadelere bakıldığında, ahiret hayatının da sonsuz olmayıp süreli olduğu anlaşılır. Ama bu sürenin, dünya hayatı ile mukayese edilemeyecek kadar çok uzun bir zaman olduğunu, konu ile ilgili diğer ayetlerden anlıyoruz. Dolayısıyla ahiret için, ebedi hayat tabiri kullanılması normaldir.

Araf Suresi 34. “Her ümmetin bir eceli vardır. O ecel geldiğinde, ne bir ân erteleyebilirler, ne de öne alabilirler.” Demek ki her ümmetin de, tıpkı insanlar gibi, belli bir ecel süreleri var. Bu süreleri, ertelemek ya da öne almak ümmetin yetkisinde değil.

Rad Suresi 38: “Andolsun ki, biz senden önce de peygamberler gönderdik. Onlara da eşler ve çocuklar verdik. Allah’ın izni olmadan herhangi bir ayet getirmek ise hiçbir peygamberin haddi değildir. Her ecel için bir yazı vardır.”

39: “Allah dilediğini imha eder, dilediğini de yerinde bırakır. Ana kitap O’nun katındadır.”

Rad Suresinin bu ayetlerinden anlaşılan, her ecel için Allah nezdinde bir yazı vardır. Ama bu yazının ne olduğu hakkında ayrıntılı açıklama olmadığından, bu yazının sadece ecel süresiyle ilgili olması ihtimali kuvvetlidir. Ayete göre Yüce Yaradan, Kendi katındaki ve Kendisinin takdir ettiği yazıların dilediğini imha eder, dilediğini yerinde bırakır.

Nahl Suresi 61. Eğer Allah insanları zulümleri yüzünden hesaba çekseydi, yeryüzünde kımıldayan tek canlı bırakmazdı. Fakat Allah onları, belli bir vakte kadar erteler. Müddetleri (ecelleri) geldiği zaman, onu ne bir saat erteleyebilirler, ne de öne alabilirler.”

Yunus Suresi 11: “Eğer Allah, insanlara, hayrı çarçabuk istedikleri gibi, şerri de alelacele verseydi, onların hemen ecellerini getiriverirdi. Fakat bize kavuşmayı ummayanları kendi hallerine bırakırız da azgınlıkları içinde bocalayıp giderler.”

Nahl 61 ve Yunus 11 de bahsedilenlerle Rad 39 da anlatılanlar aynı mahiyette. Yani Allah dilerse, bize takdir ettiği ecelleri öne çeker ve hemen getirir, dilerse erteler. Bu yetki tamamen Yüce Yaradan’ındır.

Bu konuda, doğrudan ifade edilmemekle birlikte, dolaylı olarak aynı şeyden bahsedilen bazı ayetler var.

Nuh Suresi 2: Dedi ki, “ey kavmim! Gerçekten ben size açık bir uyarıcıyım”.

3: Şöyle ki, “Allah’a kulluk edin, ondan korkun ve bana itaat edin.”

4: “Günahlarınızı bağışlasın ve sizi belli bir süreye kadar ertelesin. Kuşkusuz Allah’ın takdir ettiği süre gelince ertelenmez. Eğer bilseydiniz.”

Hz. Nuh, 2 ve 3üncü ayetlerde insanları Allah’a kulluk etmeye ve Yüce Yaradan’ın elçisi olması dolayışla kendisine de itaat etmeye çağırıyor. Eğer bunları yaparsanız günahlarınız bağışlanır diyor. Ayrıca konumuzla ilgili olarak, ecellerinizi belli bir süreye kadar erteler diyor. Bu ayetten de anlaşılan Allah, insanlar için takdir ettiği eceli dilerse erteler.

Konumuzla dolaylı ilgili bir başka anlatımlar var. Aşağıdaki ayetler, Hz. Musa’nın yol arkadaşı ile birlikte yaptığı yolculukları anlatır. Yol arkadaşı, Allah’ın kendisine ilim verdiği bir kişidir.

Kehf Suresi 74: Yine yola koyuldular. Nihayet bir erkek çocukla karşılaştıklarında, adam (hemen) onu öldürdü. Mûsâ, “Bir cana karşılık olmaksızın suçsuz birini mi öldürdün? Andolsun çok kötü bir iş yaptın!” dedi.

Hz. Musa yol arkadaşının sabrını taşıran sorular sormaya devam edince, o da yolculukta neden bazı konularda öyle davrandığını açıklamaya başlar.

Kehf 80. “Oğlana gelince, anası babası mümin insanlardı. Onları azgınlığa ve küfre sürüklemesinden korktuk.”

81: “Böylece, Rablerinin onlara, bu çocuğun yerine daha hayırlı ve daha merhametli bir çocuk vermesini diledik.”

Yukarıda incelediğimiz Nuh Suresi 4üncü ayette, insanlar inkârlarından vazgeçselerdi, ecelleri geri bırakılacaktı. Yani ömürleri uzayacaktı. Kehf Suresindeki ilgili ayetlere göre, oğlanın anne babasına kötülük yapması ihtimali ağır basınca, eceli öne alınıyor. Ecellerdeki bütün bu ileri ve geri almaları sadece Allah yapıyor.

Demek ki, Allah katında insanlar ve ümmetler için takdir edilen bir ecel var. Ancak bu süre değişmez bir kural değil. Yüce Yaradan, insanların tavırlarına göre, isterse bu süreyi azaltıyor, isterse uzatıyor. Yetki tamamen ve tamamen her şeyi yaratan Allah’ındır.