İsmail Hakkı Küpçü

TANRI KONUSUNDA BAZI SORULAR ÜZERİNE

Tanrı tahayyül edebileceğimiz bir varlık değildir. Her insanın parmak izini birbirinden farklı oluşturan bir Tanrı’nın, bizim düşünemeyeceğimiz sonsuz sayıda şekle bürünebileceği aşikârdır. Yine, Yüce Yaradan’ın yarattığı kar tanelerini incelediğimizde, benzer fikre ulaşırız. Kar tanelerinin desenleri, sahip olduğu simetrisi, tanelerin kendi içerisindeki uyumu ve birbirlerinden farklı olduğu dikkate alındığında, Tanrı’nın belli bir şekil içerisinde hayal edilemeyeceği açıktır.

İbni Arabi’ye göre, her insanın kafasındaki Tanrı mefhumu farklıdır. Tanrı, her şekle bürünebilir, ama herhangi bir şekle bürünerek bizlere görünmez. Görünecek olursa, biz Onu hep o şekliyle hatırlarız ve öyle kabul ederiz. Bu nedenle insanlar, Tanrı’yı herhangi bir somut şekilde görmek istemezler. Bu açıdan bakılınca, Hz. İsa adına anlatılan baba-oğul hikâyesine halkın kalpten inanmadığı, uydurulmuş olduğunu düşündüğü açıktır.

İnsanların büyük çoğunluğu, yaratıcı bir Tanrı’nın varlığını kabul ederler. Ama Tanrı’nın söylemleri ve uygulamaları hakkında kafalarında daima bazı sorular vardır. Biz bu soruların bazılarına, kutsal kitaplardan faydalanarak ve Yüce Yaradan’ın bize verdiği aklı kullanarak, bu sitede cevaplar bulmaya çalıştık. Bu makalemizde şimdiye kadar ele almadığımız bazı soruları ve fikirleri irdelemeye çalışacağız.

Soru: Tanrı, Kendi yarattığını nasıl yargılayabilir? Yarattığına nasıl kötü diyebilir?

Tanrı’nın yargıladıkları kimler diye bakalım. Yarattıklarından cansızları, bitkileri ve hayvanları yargılamıyor. Bu konuda bu sitede yayınladığımız “İslâm Mutasavvıflarında Evrimleşme Konusu Üzerine 2” başlıklı makalemizde bilgi aktardık. O makaledeki bir paragrafımız aynen şöyledir:

“Diğer yandan, Yüce Yaradan’ın, Kendisinin yarattığı hayvanları, maymunları ve domuzları bu şekilde kötülemesi düşünülebilir mi? Kendi yarattığı insanı bile eleştirirken, “insan çok zalim ve çok cahil” gibi açıklayıcı bir şekilde ve verdiği özgürlüğü yanlış kullandıkları için, beğenmediği özelliklerini bahseder (Ahzab Suresi 33/72). Tek olan Tanrı, bu eleştirisine rağmen, insanı, Kendisinin yeryüzündeki halefi yapmıştır.”

Tanrı, biz insanları yargılıyor. Çünkü bize, diğer varlıklardan farklı olarak akıl, şuur ve duyguyu çok daha kesif olarak vermiş. Alet kullanma, işleri çekip çevirme, konuşma ve irade kullanma gibi özellikler vermiş. Bizi yeryüzünün halefi yapmış. Bu vasıfları vermesine rağmen, bizlere özgürlük vermiş. Bununla da yetinmemiş, bizlere sürekli yol göstermiş. Çünkü bizlerin huzur içerisinde yaşamamızı istemiş.

Şimdi düşünelim. Biz, birilerine böylesine muhteşem şeyler değil de, sadece az bir para versek bile, sonra o kişi gelip bir daha isterse, ilk parayı ne yaptığını sorgulamaz mıyız? Bizlere böylesine muhteşem özellikler veren ve sürekli yol gösteren bir Tanrı’nın, biz insanları yargılaması, toplumun bütünü düşünüldüğünde, arzu edilecek bir davranış değil midir?

Diğer bir iddia, Tanrı, “neyin doğru, neyin yanlış olduğunu söylemez. Şunu yap, bunu yapma demez. Böyle yapması, insanı yasaklaması ve kısıtlaması anlamına gelir” deniliyor.

Aslında Yüce Yaradan’ın bize verdiği akıl, şuur ve duyguyu kullanarak, doğru ve yanlışı, haksızlığı kavrayabiliriz. Tanrı bize bu yazlımı vermiş. Ama insanların huzur içerisinde yaşayabilmelerine daha çok katkıda bulunmak için, bu verdiği yazılımı yeterli görmemiş. Sürekli uyarıcılar göndermiş. Fakat insanlığın haline bakınca, böyle yapmasının, bizi pek kısıtlamadığı anlaşılıyor. Biz, özgürlüğümüzü kullanarak, kendi bildiğimiz yoldan gitmişiz. Yani insanların büyük bir bölümü, kendilerini, Tanrı’nın söylemleriyle kısıtlanmış hissetmemişler. Tanrı’nın, yol gösterirken bizi kısıtladığı iddiasını, bizim kendi çocuklarımıza yaptıklarımızla karşılaştıralım. Çocuklarımıza neden yol gösterdiğimizi bir düşünelim. Acaba, onları yasaklamak ve kısıtlamak için mi, yoksa onların gelecekteki iyilikleri için mi neyin doğru neyin yanlış olduğunu anlatırız.

Demek ki, bir insana neyin doğru neyin yanlış olduğunu söylemek onu yasaklamak ve kısıtlamak değildir. Ona yol göstermektir. Kısıtlama ve yasaklama olabilmesi için, bazı zalim insanların güçsüz insanlara yaptıkları gibi, Tanrı’nın da bizleri zorlayarak, zorbalıkla uygulatması gerekir.

Bir başka düşünce şöyle: “Tanrı’nın, kendisine itaat etmeyeni cehenneme göndermesi, bize verdiği özgür iradeyle çelişir. Tanrı’yı alaycı bir konuma düşürür. İtaat etmenin olduğu bir ilişkide, Tanrı ile insan arasında nasıl gerçek bir ilişki olabilir? Tanrı’nın, böyle bir cehennemi yaratmaktan ne gibi bir amacı olabilir? Cehennem kavramı, en aşırı gaddarlığın da ötesindedir.”

Tanrı, insanların huzur içerisinde yaşamalarına katkıda bulunmak için Kendisinin söylediklerine itaat edilmesini istiyor. Ama gösterdiği yolda gitmeyenlere, diğer insanlara zalimlik yapanlara ve Kendisini tanımayarak reddedenlere, bu dünyada istediklerini tastamam veriyor. Cezalandırma işlemini ikinci uzun hayatlarında yapıyor.

Böylece, bu dünyada mağdur olmuşların, hakkı yenmişlerin hesabını soruyor. Eğer, mazlum insanlarda böyle bir inanç ve beklenti olmasaydı, onlar için dünya hiç çekilmez olurdu.

Ayrıca, zalimlik yapacakları korkutup sayılarını azaltarak, iyilik ve kötülük yapacakların sayılarını artırarak, insanların daha huzurlu yaşayacakları bir ortamın oluşmasına katkıda bulunuyor.

Tanrı, cehennemi insanları en korkutacak şekilde tanımlamasına rağmen, dünyada bu kadar çok hak yeniyor, zalimlik ve gaddarlık yapılıyor. Peki, Tanrı, cehennemi daha az korkunç anlatsaydı veya cehennemi oluşturmasaydı, bunca zalimlik azalır mıydı? Yoksa dünya çekilmez bir hale mi gelirdi? Böyle bir dünyaya doğmayı kim ister? Demek ki, cehennemin tanımının iyi bir mantığı var.

Sorulan bir başka soru şöyle. “Eğer cehennemi adalet sağlamak için yarattığına inanılıyorsa, Tanrı ile iletişim kuramamamız yeterince adalet sağlamıyor mu?”

Hâlbuki Tanrı’yla iletişim kuramamamızın adaleti sağladığı ifadesi temelsizdir. Tanrı ile iletişim kuramamak her insanın kendi suçudur. Yeryüzünde Tanrı ile iletişim kurabilmiş insanlar her zaman olmuştur. Sayıları hakkında bir fikir yürütülemez. Ama böyleleri çevremizde de hep vardır. Dolayısıyla, Tanrı ile hiçbir insanın iletişim kuramadığı ve böylece iletişimsizlik üzerinde adaleti sağladığı söylenemez.

Diğer yandan, zaten adaletsizliği yapanlar, genelde Tanrı ile iletişim kuramayanlar oluyor. Ayrıca, cennet ve cehennem gibi bir sistem olmasaydı, bu dünya hayatının anlamı olur muydu?

TANRI BİR ŞEYE İHTİYAÇ DUYAR MI 2

Tanrı’nın -yazarın aktardığı gibi- tapınılma ihtiyacı olmadığını, makalemizin ilk bölümünde yaptığımız irdelemelerle aktardık.

Şimdi  yazarın “Tanrı’nın böyle bir ihtiyaç içerisinde olsa dâhi, niçin sadece Kendisine tapacak kulları değil de, tüm evreni yaratmış olduğu” sorusuna mantıklı bir cevap bulmak için irdeleme yapalım.

Yazar kitabının ileriki bölümlerinde, hem tahmin olarak, hem de bilim insanlarının bazılarının ifadelerine dayanarak, evrende belki de milyonlarca yaşamın olabileceğini söylüyor. Ayrıca, milyonlarca yaşamdan bahsederken, böylesine büyük bir evrende sadece Dünyada yaşamın olmasının mantıksız olduğunu söylüyor. Yazarın bu inancıyla, yukarıda sorduğu soru birbiriyle çelişmektedir. Çünkü milyonlarca Dünya var ise, evrenin tahmin edilen büyüklükte olması zaten bir mecburiyettir.

Neden tüm evrenin yaratılmış olduğu sorusuna, yine bilimsel bulgulara dayanarak bir açıklama şöyle olabilir. Bilim insanlarının tespitlerine göre, bütün evrende var olan bazı sabiteler, oranlar gibi özellikler, evreni kavramamızı kolaylaştırmaktadır. Bilim, galaksilerin hem kendi içlerinde, hem de aralarında etkileşim olduğunu söylüyor. Evrendeki simetrinin ise, başlı başına bir öneme sahip olduğunu ifade ediyorlar.

Şimdi bu bilimsel bulguların ışığında düşünelim. Milyarlarca yıldır süren ve hiç değişmeyen bir sistemin işlemesi için, büyük bir evrenin oluşturulması gerekmez miydi? Eğer Tanrı, sadece dünyayı veya yalnızca bizim güneş sistemini yaratsaydı ne olurdu? Diyelim ki Tanrı, sadece Dünyayı ve bizim güneş sistemini yarattı. Bu durumda, sistemin milyarlarca yıl ve Dünyadaki yaşamın belki de milyonlarca yıl devamını sağlamak için, Tanrı’nın sürekli müdahale etmesi gerekmez miydi? Sürekli müdahale edilecek bir sistem oluşturmak ve sadece bir yerde yaşam yaratmak, Tanrı’nın yüceliğiyle bağdaşır mıydı? Ayrıca, teknolojide ilerledikçe, insanların yıldızlar arası seyahat hedefleri olur muydu? Bütün evrendeki sabiteler, oranlar ve bilhassa simetri olmasaydı, bilim oluşur muydu?

Bilim insanlarının günümüzde henüz anlayamadıkları ve ulaşamadıkları çok fazla bilgiler olduğu açıktır. Dolayısıyla bilimde ilerlendikçe, yaşamlar için neden evren yaratıldı sorusunun cevabına, bilimsel olarak daha net ulaşılacaktır.

Bu soruyla ilgili olarak, sosyal ve psikolojik açıdan da bir cevap verilebilir. Bilindiği gibi, günümüzde bilimdeki ve teknolojideki ilerlemeler, süper bilgisayarlar ve yapay zekâ yapmamız, aslında Tanrı’nın bize verdiği akıl ve yazılım sayesinde olmaktadır. Ama bilimde son dönemdeki ilerlemelerin hızı, biz insanların kendilerine fazla güvenmelerine sebep olarak yanılgıya düşürmektedir. İnsanlar, ulaştıkları bu bilgilere ve zenginliklerine güvenerek, bilimi bir din, kendilerini Tanrı gibi görmeye meyletmektedir. İşte Tanrı, hem mikro nano ölçeğinde varlıklar yaratarak, hem de makro ölçekte milyonlarca samanyolundan oluşan evreni yaratarak, insanların hadlerini ve yerlerini bilmeleri için bir ortam oluşturmuş olamaz mı?

Yazarın bir başka ifadesi de şöyle: “Tanrı, tüm varlıkların, evrenin tümü olduğu için, insan Tanrıdır demek ne denli doğru ise, Tanrı insandır demek de o denli yanlıştır.”

“Tanrı, tüm varlıkların, evrenin tümü olduğu” sözü bilim insanlarınca da uygun görülmemiştir. Bilim insanlarının bu konuyla ilgili düşünceleri şöyledir: “Evrenin başıboş bırakılmadığını, yani Evrenin, kökü Tanrı’nın aklında bulunan akılcılığını ve anlaşılabilirliğini gösteren şey, bilim insanlarına göre, doğa kanunları değil, simetridir. Simetri, bir nesne ya da sistemin, bir şekil değiştirme karşısındaki değişmezliğidir. Peki, evrendeki bu simetrinin kökü Tanrı’nın aklında ise, bu fikir evrenin yaratıldığının ve sürekli denetim altında tutulduğunun bir göstergesi değil midir?”

Einstein “evrenle ilgili en anlaşılmaz şey, anlaşılabilir olmasıdır” demiştir. Tanrı’nın yarattığı kulları olan biz insanların anlayabilmesi için, sabiteler, oranlar ve simetri oluşturarak evreni yaratan Tanrı’nın, evreni denetim altında tutması mantıksız mıdır?

Demek ki evren, Tanrı değildir. Evren de, evrendeki; akıllı, şuurlu, duygulu varlıklar da, Tanrı’nın yarattığı ve denetimi altında tuttuğu varlıklar silsilesidir.

Diğer yandan yazarın “Tanrı, tüm varlıkların, evrenin tümüdür” sözü eksiktir. Çünkü evren ile Tanrı’nın katı farklı şeylerdir. Bu sitede yayınladığımız bazı makalelerde Kur’an’dan yaptığımız alıntılarda görüldüğü üzere, melekler ile cennet ve cehennem Tanrı katındadır ve evrenden farklıdır. Kur’an’dan anladığımıza göre, muhtemelen önce evren, sonra Katındaki melekler yaratılmıştır. Sonra evrendeki canlılar ve akıllı, şuurlu, duygulu varlıklar oluşturulmuştur. Evrendeki bu varlıklarla birlikte, Kendi katında cennet ve cehennem oluşturulmuş olabilir.

Diğer yandan, Kur’an’dan anlaşıldığına göre kıyamet, bütün evrende kopacaktır. Kıyamet koptuğunda, evrende yarattığı akıllı, şuurlu, duygulu varlıkların -en azından insanlar ve cinlerin- ruhları ve melekler Tanrı katında toplanacaklardır. Evrende yarattığı kullardan kimisi cennete, bazısı cehenneme gireceklerdir. Gerek melekler ve gerekse evrende yarattığı bütün kulları, Tanrı katında yaşamaya devam edeceklerdir. Hâlbuki kıyamet sonrasında evren tamamen yok olmuş olacaktır. Dolayısıyla yazarın anlatımındaki “Tanrı, evrenin tümüdür” sözü geçersizdir. Evren de, Tanrı’nın yarattığı varlıklar silsilesinin bir parçasıdır.

Bütün bunlar, Tanrı’nın muhteşem bir sistem kurduğunun göstergeleridir. Demek ki, hem Tanrı katındakiler, hem evrende bizler gibi yarattığı kulları ve hem de evrenin tamamı, muhteşem bir sistemin birbirini tamamlayan parçalarıdır. Tanrı katındakiler, evren ve evrendeki yaşamlar, Tanrı’nın muhteşemliğinin ve varlığına inancın göstergeleridir. Ama Tanrı bunların tümü değildir, Kendisi bütün bunların yaratıcısıdır.

Gelelim kitaptaki bir başka ifadeye. Yazarın da belirttiği gibi, “Tanrı insandır” demenin yanlışlığı ortadadır. Bu nedenle biz, yazarın “insan Tanrıdır” sözünü irdeleyeceğiz. Tanrı, yarattığı akıllı, şuurlu, duygulu varlıklara, Kendisinin özelliklerinden bazı yansımalar vermiştir. Kullarına, Kendi ruhundan üflemiştir. Yüce Yaradan’ın kullarına Kendi ruhundan üflemesini, İsmail Hakkı Bursevi şöyle yorumlar: “Allah, insanı, Kendi zatının sıfatlarının suretinde; hayat sahibi, çekip çeviren, işiten, gören, bilen, güç sahibi, konuşan ve iradesi olan bir varlık olarak yaratmıştır.”

 Ancak bu durum “insan Tanrıdır” demenin doğruluğunu hiç göstermez. Her insanın içerisinde evliyalık da, eşkıyalık da vardır. Aralarında ince bir çizgi vardır. Bir öfke veya bir büyük menfaat, evliya gibi Tanrı’ya ulaşmaya çalışan birinin, eşkıya gibi davranmasına sebep olabilir. Çünkü Tanrı’nın bize verdiği güzel vasıflara rağmen, bizde olan ama Tanrı’da olmayan nefis yani bencillik, insanın, Tanrı’dan yansımalara sahip olsa bile, Tanrı olarak görülemeyeceğinin delilidir. Tanrı, bize verdiği özgürlüğü dengelemek için, bize nefis vermiştir. Yüce Yaradan’da nefis yoktur. Nitekim Tanrı, hiçbir zorlama olmamasına, tek ve karşı konulamaz güç olmasına rağmen, makalemizin birinci bölümünde Kur’an’dan örneklerle aktardığımız gibi, Kendi özgürlüğüne Kendisi sınırlama getirerek yüceliğini taçlandırmıştır.

Yazarın dini anlatımlarla ilgili fikrini inceledik. Şimdi yazarın, Ekzoterik doktrinlerin amacı hakkındaki fikrine gelelim. Bu konuda şöyle demektedir: “Ezotorik doktrinler ise, Tanrının tek amacının Kendisini daha iyi tanımak olduğunu öne sürmektedir…Tanrının kendini tanıma süreci içindeki birincil kaynağı, insanın en üst düzeydeki temsilcisi olan Kâmil İnsandır…Tanrısal bilincin artmasının en öncelikli aracı Kâmil İnsan olduğu için, yegâne hedef Kâmil İnsanlar yetiştirmek olmalıdır.”

Tanrı’nın tek amacının, Kendisini daha iyi tanımak olduğunu öne sürmek, Tanrı adına konuşmak demektir. Bizler, kendimiz için bile, “tek amacımız şudur” diyemeyiz. Tek amacımızın ne olduğu sorusuna, ömrümüzün farklı dönemlerinde ve farklı ortamlarda, farklı cevaplar veririz. Biz kendimiz için net konuşamazken, Tanrı için böylesine net konuşmamızın bir mantığının olmadığı açıktır.

Eserde, Ezoterik doktrinler için yegâne hedef, Kâmil İnsan yetiştirmektir denilmektedir. Nitekim bu hususta şöyle bir ifade  geçmektedir: “Tanrı, kendi bünyesindeki sonsuz varlıkların varoluş ve yaşayış deneyimleri ile kendi niteliklerinin bilincine daha çok varmakta ve daha yüksek bir bilince ulaşmaktadır. Tanrının kendini tanıma süreci içindeki birincil kaynağı, insanın en üst düzeydeki temsilcisi olan Kâmil İnsandır.”

Ezoterik doktrinler için “Tanrının kendini tanıma süreci içindeki birincil kaynağı, insanın en üst düzeydeki temsilcisi olan Kâmil İnsandır.” denilerek, “yegâne hedef, Kâmil İnsan yetiştirmektir” ifadesi yanlış algılanabilir. Sanki Kâmil İnsan yetiştirmek, Tanrı’nın amacı gibi düşünülmesine vesile olabilir. Kâmil İnsan yetiştirmeye Tanrı’nın ihtiyacı yoktur. Ayrıca, Kâmil İnsan yetiştirmek için kullarından bazılarını seçmesi, Tanrı’nın zerrece şaşmayan adaletiyle ve kulları arasında iltimas yapmayacağı düşüncesiyle çelişir. Diğer yandan, güzel insanların çoğalması, Tanrı’nın hoşuna gider ama Tanrı’nın ihtiyacı olduğunu göstermez.

Kâmil insan olmak, insanlar için amaç olabilir. Bize göre ise, insanlar için hedef, Tanrı’nın bu dünyadaki vekil yöneticisi olmanın sorumluluğunu layıkıyla yerine getirebilmek olmalıdır. Çünkü Tanrı, her insana eşit davranır. Dolayısıyla her insandan beklediği, bu dünyadaki görevlerini yerine getirmeye gayret etmesidir. Bu görev, insanın hem kendisine, hem diğer insanlara, hem de doğaya güzel davranması ve iyi işler yapması ve bu yönde çaba sarf etmesidir. Kişi bu amaçla çabalarsa, Tanrı’nın huzuruna vardığında alnı açık olur. Esas olan, Tanrı’nın huzurunda utanmadan durabilmektir. Cennet veya cehennem, Tanrı’nın kararıdır.

Bu sebeple, kâmil İnsan yetiştirmek Tanrı’nın amacı da değildir, ihtiyacı da yoktur. Kâmil insan olmak, bir  insanın kendisi için bir hedef olabilir. Zaten tam anlamıyla kâmil insan olmak mümkün değildir. Her insanın hedefi, kâmil insan olma yolunda yürümek olmalıdır. Bu çabayı sarf edenler arttıkça, insanlığın içerisindeki olgun şahısların sayısı, üzüm salkımı şeklinde hızla artacaktır. Kâmil insan olmaya çalışanların sayısı arttıkça, insanlığın önündeki sorunların çözümü kolaylaşacak ve insanlık huzur bulacaktır.

Yazarın, kitabın diğer bölümlerinde aktardığına göre, Kâmil İnsan olununca, Tanrı’da yok olunmuş ve Tanrı’ya ulaşarak Onunla birleşilmiş olunacaktır. Yazara göre bu anlayış, hem Batını doktrinlerde hem de Sünni İslâm’da benzerdir.

Biz, bu anlayışın da yanlış anlaşılabileceği kanaatindeyiz. Asıl olanın “takva”, yani Tanrı’nın gösterdiği yolda önlerde yürümeye çalışmak olduğu düşüncesindeyiz. Kur’an’ın bizden istediği; Müslümanların ve her insanın, insanlığın dertleriyle hemhal olmak, onlarla ilgilenmek, yol göstermek ve gerekirse cihat etmesidir. Yoksa kendimizi dünyadan ve çevremizden soyutlayıp, sadece nefsimizi terbiye etmemiz vurgulanmıyor.

Kâmil insan denilen de, her insan gibi, Tanrı’nın huzuruna gider. Eğer bu durum Tanrı’ya kavuşmak olarak nitelenirse, her insan gibi Tanrı’ya kavuşmuş olur ve Tanrı’nın kurduğu mizanda sorgulanır. Kur’an’da peygamberlere bile sorulacağı anlatılır. Bir kul, takvada ne kadar ileri ileri gitmişse, Kur’an’a göre, Tanrı’nın sevdiği kulları arasına katılma ihtimali o kadar artar. Ama Tanrı’yla bütünleşmiş veya Tanrı’da yok olunmuş olmaz.

Yazımızın içerisinde de ifade ettiğimiz gibi, Tanrı’nın kâinatı neden yarattığını biz bilemeyiz. Ama Yüce Yaradan’ın bize verdiği aklı ve yazılımı kullanarak ve kutsal kitaplarından değişmeden kalan Kur’an’ından faydalanarak, bilhassa yazarın bazı ifadelerine cevap vermeye çalıştık. Ulaştığımız fikirleri sizlerle paylaştık. Böylece, sizlerin sorgulamalarınız için bir temel oluşturmaya çabalamış olduk. Yukarıdaki konuyla ilgili olarak akla gelen başka bazı dolaylı sorulara, bu sitede yayınladığımız başka makalelerimizde fikrimizi ifade etmiştik. Yazıyı uzatmamak için burada bahsetmedik. İsteyen okuyucu, sitede arama yaparak ulaşabilir.

TANRI BİR ŞEYE İHTİYAÇ DUYAR MI 1

Bu makaleyi yazmamızın sebebi, Cihangir Gener’in “Ezoterik-Batıni Doktrinler Tarihi” adlı eserindeki bazı ifadeleridir.

İfade şöyle: “Tek Tanrılı dinler, her şeyi bilen ve tek yaratıcı olan Tanrının, kendisine tapınılması ihtiyacı içerisinde olduğu için evreni yarattığını iddia etmektedirler. Ancak, hiçbir şeye muhtaç olmayan Tanrının niçin tapınılma ihtiyacı duyduğuna ve böyle bir ihtiyaç içerisinde olsa dâhi, niçin sadece kendisine tapacak kulları değil de, tüm evreni yaratmış olduğuna mantıklı bir cevap getirememektedirler.

Ezoterik doktrinler ise, Tanrının tek amacının kendisini daha iyi tanımak olduğunu öne sürmektedirler.”

Yazarın aklını karıştıran hususun, dinleri temsil ettiklerini iddia eden bazı insanların, kutsal kitaplara dayanmayan beyanları olduğu kanaatindeyim. Bu fikrimizi daha iyi anlaşılır hale getirmek için, bozulmadan kalmış tek kutsal kitap olan Kur’an’dan yararlanarak açıklamalar yapacağız. Elbette biz de -diğer bütün insanlar gibi- Tanrı’nın ne düşündüğünü bilemeyiz. Bizim yapmaya çalışacağımız, yazarın ifadelerindeki mantık hatalarını ortaya koymak ve Kur’an’ı temel alarak fikir yürütmektir.

Ancak konuya başlamadan önce, Kızılderili Cheyenne’lerden alınan bir hikâyeyi hatırlayalım: “Başlangıçta hiçbir şey yokmuş ve Büyük Ruh Maheo boşlukta yaşıyormuş. Gücünün büyüklüğü sayesinde, Maheo yalnız değilmiş. Fakat hiçbir şeyliğin sonsuz zamanı boyunca hareket ederken, Maheo gücünü kullanması gerektiğini sezmiş. “Güç’ün ne yararı var?” diye sormuş Maheo kendi kendine, “bir dünya ve içinde yaşayan canlıları yaratmak için kullanmayacak olduktan sonra?”

Bilindiği gibi, Amerika’ya gidip onların ülkelerini işgal eden Avrupalılar, Kızılderilileri insan olarak bile görmemişlerdi. İşte böylesine kötü yaftalanan Kızılderililerin anlatımı, aslında konuyu çok güzel açıklıyor. Onların açıklamasını, günlük hayatımızdaki anlayışlarla karşılaştıralım. Çok bilgili bir kişi, bu bilgisini kullanmazsa ve bilgisini diğer insanların faydasına olacak şekilde uygulamaya koymazsa, onun bilgisinin kime ne faydası olur?

Peki, bilgili bir kişi bu bilgisini sadece kendi menfaati için kullanırsa, diğer insanların ona iyi gözle bakması mümkün mü? Biz insanlar böyle düşünürken, hiçbir şeye ihtiyacı olmayan Tanrı’nın, gücünü kendi menfaati veya kendini tatmin için kullanacağını iddia etmek mantıklı mıdır?

Kızılderililerin, konuyu medeni olduklarını söyleyenlerden daha iyi kavradıkları açıktır.

Şimdi, Tanrı’nın, tapınılmaya ihtiyaç duyduğu fikrini irdelemeye çalışalım.

Bu kanaate ulaşılmasının muhtemel nedeni, mutasavvıfların “Allah bilinmek istediği için insanı yarattı” şeklindeki ifadeleridir. Bu yanlıştır. Çünkü kutsal kitaplara göre, insanlardan önce melekler yaratılmıştır. Melekler, Yüce Yaradan’ın katında, yani yakınındadırlar. Dolayısıyla, hem Tanrı’yı biliyorlar ve takdis ediyorlar, hem de Onun emrinden çıkmıyorlardı. Demek ki, Tanrı’nın, bilinmek istediği için insanları yarattığı fikri geçerli değildir.

Diğer bir yanlış algılanan ifade, Tanrı’nın insanları “kulları” olarak nitelemesidir.  Burada da, yanlış kabul vardır.

Birincisi, eğer kul denilirken, Tanrı’ya tapacak olanlar kastediliyorsa, eksik bilgi var demektir. Çünkü Kur’an’a göre, cinler insanlardan önce yaratılmıştır. Dolayısıyla, Tanrı’ya tapınacak olan cinler mevcut iken, insanlara neden gerek duyulmuş olabilir. Ayrıca ileride aktaracağımız gibi, kâinatta cinler ve insanlardan başka akıllı, şuurlu, duygulu varlıkların olması ihtimali kuvvetlidir. Dolayısıyla aynı soru diğer âlemler için de geçerlidir.

İkincisi, “kul” kavramı, bizim uyguladığımız köle anlayışımız gibi değildir. Bilindiği gibi, inşaların köleleri özgür değildirler. Tanrı ise, kul diye nitelediklerine özgürlük vermiştir. Eğer Tanrı, sadece Kendisine tapınılması için yaratsaydı, dünyadaki insanlara ve evrendeki yarattığı diğer akıllı, şuurlu, duygulu varlıklara özgürlük verir miydi?

Özgürlük her insanın arzu ettiği bir şeydir. İstediğimizi yapar, istemediğimizi yapmayız. Bizi zorlayanlara da kızarız. Bu sebeple, özgür bir yaşam güzeldir. Çünkü Tanrı, ihtiyacımız olan ve hattâ olmayan her şeyi, güzellikler içerisinde tabiatta var etmiştir. Hayatı zorlaştıran ve bazılarına yaşanmaz hale getirenler, yine insanlardır. İnsanların birbirlerine zulmetmeleridir.

Eğer insanların birbirine zulmetmeleri olmasın istiyorsak, önce kendimizi düzeltmeliyiz. Bazılarımız, biz bunu yapamayız, durumu Tanrı düzeltsin diyebilir. Bu durumda Tanrı’nın yapacağı, bizi de meleklerin yapısında yeniden oluşturmasıdır. Yani, bize verdiği nefsi kaldırırken, onu dengelemek için bize verdiği özgürlüğü de geri almasıdır. Özgürlüğümüzü kaybetmeyi ister miyiz? Diğer yandan, Tanrı bize verdiği özgürlüğü geri alsa bile, bizim, bir baş melek olan şeytanın durumuna düşme ihtimalimiz her zaman vardır.

Yaşam sadece bu dünya hayatı şeklinde değildir. Dolayısıyla Tanrı, bu dünyadaki yaşamlarında insanlardan zulüm görenlerin, sıkıntı çekenlerin içerisinden, Tanrı’nın gösterdiği yoldan ayrılmayanları kollamaktadır. Böyle sabreden ve iyi işler yapan kullarını, ikinci bir hayat olarak verdiği Cennetinde ebedi nitelikte yaşatarak mükâfatlandıracağını her zaman ifade etmiştir.

Şimdi bu hususu şöyle bir düşünelim. Tanrı’nın bizi bu dünyada değil de, Kendi katında yarattığını ve bize cennetini gösterdiğini hayal edelim. Sonra bize, “işte bu güzelliklere ulaşmak ve burada ebediyete yakın uzunlukta yaşamak istiyorsanız, dünyada, ebedi hayat karşısında ihmal edilebilecek kadar kısalıkta yaşamanız ve güzel işler yapmanız gerekiyor” deseydi, biz ne cevap verirdik? Bir tarafta, belki milyarlarca yıl mutlu yaşamak, diğer yanda 60-70 yıl, sabrederek de olsa, huzurlu yaşama ihtimali varken, hayır diyen çıkar mıydı?

Takdir edileceği gibi, Tanrı’nın bütün evrende akıllı, şuurlu, duygulu varlıklar yaratması, oluşturduğu evrene bir anlam kazandırmıştır. Yarattığı kullarının ilk yaşamlarını ahiret hayatıyla mukayese edilmeyecek kısalıkta tutması, bu hayatı yaşayacak bizim gibilerin sayılarının çok çok fazla olmasını sağlamaktadır. Böylece -en azından- milyarlarca canın güzellikleri yaşamasına vesile olarak, yarattıklarına ayrıca bir anlam katmıştır.

Bizler, daha önce kimsenin başaramadığı yepyeni bir eser oluşturduğumuzda, herkesin bizi yüceltmesini bekleriz. Biz böyle düşünürken, kâinatı ve Katındakileri yoktan var eden ve yarattıklarını anlamlandıran Tanrıyı yücelterek takdir etmemiz, yanlış mıdır?  Hem de takdir etmek için Tanrı bizi zorlamazken.

Zaten Tanrı’nın beklediğinin, Kendisine tapınmamız değil, Onun yüceliğini kabul etmemiz olduğu gayet net ortadadır. Sadece Ona tapınmamız olsaydı, Tanrı’yı kabul etmeyenleri, Onun hakkında çok kötü konuşanları hemen cezalandırmaz mıydı? Onlara bu dünya hayatlarında maddi zenginlik verir miydi?

Tanrı, evreni ve evrendeki varlıkları niçin yarattığını soranlara, düşünmeleri için aşağıdaki ayetlerde şöyle söylemektedir:

Enbiya Suresi 21/6: “Biz gök ile yeri ve aralarındakileri, boş bir eğlence için yaratmadık.”

17: “Eğer bir eğlence isteseydik, onu Katımızdan edinirdik.”

Şimdi düşünelim. Biz eğlenmek istediğimizde ne yaparız? Tek başına eğlenmemizin bir anlamı olmayacağından, kendi kafamıza uygun arkadaşlarımızla ve sevdiklerimizle birlikte oluruz. Bizimle çatışacak veya özgürlüğü anarşi ile karıştıran insanlarla birlikte olmayı istemeyiz. Böyleleri ile birlikte olursak, eğlence kavgaya bile dönüşebilir.

Peki, aslında eğlenmeyi düşünmeyen Tanrı’nın, eğlenmeyi istediğini varsaysak bile, eğlenmek için yaratacağı kullarına özgürlük vererek, kullarının çoğunun Kendisinin aleyhine davranmalarına izin vermesi düşünülebilir mi? Ancak Tanrı’nın, eğlenmek yerine, Onun gösterdiği yolda yürüyerek diğer insanlara faydalı olanların sayısı arttıkça sevineceği açıktır.

Bilindiği gibi, Tanrı’nın her şeye gücü yettiği için, Kimse Ona hesap soracak güçte değildir. Dolayısıyla Tanrı, her istediğini yapma özgürlüğüne sahiptir. Ama kutsal kitabı Kur’an’a baktığımızda Tanrı, yarattığı kullarının lehine olacak şekilde Kendi Kendinin özgürlüğünü sınırlamaktadır.

Enam Suresi 6/12: “ …O, rahmet etmeyi, Kendi üzerine yazmıştır…”

Görüldüğü gibi Tanrı, Kendisini zorlayan hiçbir şey yokken, Kendi özgürlüğüne, yine Kendisi sınır koymuştur.

Şimdi, Tanrı’nın Kendi kendisine yaptığı bu sınırlamayı daha iyi anlamak için, insanları düşünelim. Az bir menfaat için insanlara zulmeden, zenginleştikçe kendisini Tanrı gibi görerek insanları kulları zanneden ve onları ezen bizlerle karşılaştıralım. O halde, bize rahmet etmeyi üzerine yazan Tanrı, iyi işler yaparak diğer insanlara faydalı olmamıza sevinecek demektir. Bize rahmet etmeyi üzerine yazması, sevineceğinin bir göstergesi değil mi?

Konumuzla ilgili bir başka ayet de şöyle:

Şura Suresi 42/14: “…Eğer Rabbinden, azabın ertelendiğine dair bir söz geçmemiş olsaydı, aralarında mutlaka hüküm verilirdi.”

Demek ki Tanrı, kulları Kendisinden bir talepte bulunmadan, bazı insanlara yapacağı azabı ertelemiş. Yani yine, Kendi özgürlüğünü Kendisi sınırlamış.

Tanrı bazı ayetlerinde, huzuruna kötülük yapmış olarak gelene aynısıyla mukabele edileceğini söylerken, iyilikle gelene on katıyla karşılık verileceğini ifade ediyor. Böylece Kendisinin özgürlüğünü yine Kendisi sınırlıyor. Kendisine olmadık hakaretleri yapanlara bile sabrediyor. Hattâ kötülükler yapan bir kişi, Tanrı’dan özür diler ve diğer insanlara faydalı olacak şekilde güzel işlerle iyilikler yapmaya, diğer insanlara faydalı olmaya başlarsa onu affediyor.

Kendi özgürlüğünü, yarattığı kullarının lehine olacak şekilde sınırlayan, Kendisine hakaret edenlerin cezalarını bile erteleyen ve onlara sadece yaptıklarının aynısıyla karşılık vereceğini söyleyen Tanrı’nın, bizleri Kendisine tapınmamız için yarattığını iddia etmek mantıklı mıdır?

NEBE SURESİNDEN ANLADIKLARIM

Nebe kelimesinin anlamı, haber demekmiş. Haber verilen şeyler, karşı tarafın bilmediği konulardır. Bizim bildiğimiz bir konuyla ilgili bize haber verilmesine gerek yoktur. Haberi öğrendikten sonra, o konuyla ilgili kararlarımızı, edindiğimiz bilgiler doğrultusunda veririz. Verdiğimiz kararlardan da sorumlu oluruz.

Nebe Suresinde, bizim bilmediğimiz ölüm ötesi konulardan da bahsedilmektedir. Surenin 4 ve 5inci ayetinde, bu haberi ilerde (bizzat göreceğimiz için) bileceğimizden bahsedilmektedir. Bir yandan da, ileride göreceklerimizin hakikat olduğuna bizi hazırlamak için, 17inci ayete kadar, bu dünyada bize verilen nimetlerden bahsedilmektedir.

Eğer biz; tabiatı, gökyüzünü, geceyi gündüzü, eşler halinde yaratılmamızı, bize sunulan nimetleri ve değerlerini sorgularsak, ahiret hayatında bize verileceği söylenen nimetlere olan inancımızın artacağı açıktır. Dolayısıyla, ahiret hayatındaki nimetlere ulaşabilmek için gerekli gayreti göstermeye çalışırız.

Surenin 17inci ayetinde, hüküm ve ayırma gününden bahsedilir. Hükmün, Yüce Yaradan’ın ayetlerini yalanlayanlarla, Allah’a karşı gelmekten sakınanlar arasında verileceği anlatılır. Bu iki gurup hesap gününde ayrılırlar. Ayetleri yalanlayanlar, cehenneme gönderilir. 30’uncu ayete göre, ayetleri yalanladıkları için cehenneme gönderilenlere azap vardır ve onlara “artık bundan sonra azabınızı artıracağız” denilir. Çünkü 27inci ayette aktarıldığı gibi, onlar hesaba çekilmeyi ummuyorlardı.

31inci ayetten itibaren, Allah’a karşı gelmekten sakınanlara ahiret hayatında verilecek nimetlerin bazıları bahsedilir. Ancak bu anlatımlardan, bilhassa 33üncü ayetle ilgili yapılan yorumların birçoğunda, maalesef Diyanetin yorumunda da, cennettekilere hizmet edecek “kendileriyle bir yaşta, göğüsleri yeni çıkmış kızlar” bahsedilir. Din âlimi bilinenler bu ifadeleri kullanınca, halk, burada bahsedilmeyen ayrıntıları kendiliğinden ve nefsinin isteği doğrultusunda düşünmeye başlıyor. Dolayısıyla cennet, sanki Hasan Sabbah’la ilgili olarak bahsedilen sahte cennete benzetiliyor.

Bu ifadelerin yanlışlığını, bu sitede yayınladığımız “Cennet Kadınları Tanımı Üzerine” başlıklı makalemizde geniş açıklamalarla anlatmaya çalıştık. Bu yazımızın bir bölümünde şu fikre vardık:

“Bu durumda (yani, kelimelerin Arapçaları ve aynı âlimlerin aynı kelimeleri diğer bazı ayetlerdeki tercümeleri dikkate alındığında) 32, 33 ve 34üncü ayetler, birbiriyle bütünlük içerisinde, şöyle tercüme edilebilir: “Bahçeler var, bağlar var. Birbirine denk daneler (var). (ürünlerin makbul olanı birbirine denk olanlarıdır), (dolayısıyla, bahçeler ve bağlardaki bu güzel ürünlerden oluşan) dopdolu kadehler (var).”

Takdir edileceği gibi, Kur’an’ın, konuları anlatırken takip ettiği yöntemdeki bütünlük dikkate alınınca, 32 ve 34üncü ayetlerde, bağlar, bahçeler, daneler şeklinde aynı konu bahsedilirken, çok farklı bir hususun, yani “tomurcuk göğüslü kızların” aradaki 33üncü ayette bahsedilmesi düşünülemez. Hem Kur’an’ın anlatım yöntemine terstir, hem de normalde insanların sunum tarzına uymaz.”

Aslında, 33üncü ayetin yorumlarında bu ifadeleri kullananların, Yüce Yaradan’ı hangi konuma düşürdüklerini bir düşünseler, hemen secdeye kapanıp, ağlayarak binlerce defa tövbe etmeye çalışacaklarını düşünüyorum.

Konumuza tekrar dönersek, Yüce Yaradan, cennete aldığı kullarına vereceği nimetlerin bir kısmını 31-34 ayetleri arasında bahseder. 35inci ayetinde, “orada ne bir boş söz işitirler ne de yalan” denilir. Çünkü cennete girebilmeyi hak edenler, zaten boş konuşmayan ve yalan söylemeyenlerdir.

Nebe Suresinin tercümesinde yapılan ikinci hata, 36,37 ve 38inci ayetlerin anlatımında yapılmaktadır. Bu tercümeleri yapanlar da, tıpkı, 33üncü ayeti tercümelerinde yaptıkları hata gibi, Yüce Yaradan’ı çok yanlış anlatmaktadırlar.

36,37,38: “Bunlar kendilerine; Rabbinden, göklerin ve yerin ve ikisi arasındakilerin Rabbinden, Rahman’dan bir mükâfat, yeterli bir ihsan olarak verilmiştir. Onlar, Ruh’un (Cebrail’in) ve meleklerin saf duracakları gün Allah’a hitap edemeyeceklerdir. Sadece Rahman’ın izin vereceği ve doğru söyleyecek olan kimseler konuşabilecektir. “

Yukarıdaki tercümelerden, cennete giden kulların hiçbirisinin Allah’a hitap edemeyeceği, ancak izin verilenlerin konuşacağı, onların da doğruyu söyleyeceği anlaşılmaktadır.

Bu anlatımlara göre karşımıza iki yanlış çıkmaktadır. Biri, cennetteki kulların Allah’a hitap edemeyecekleridir. İkincisi, izin verilenlerin doğruyu söyleyecek olanlar olduğudur.

Şimdi bu tercümeleri hep birlikte irdeleyelim.

İkinci husustan başlayalım. Konuşmasına izin verilenlerin, doğruyu söyleyecek olanlar olduğu konusuna bakalım.

Nebe Suresi 35inci ayetinde Yüce Yaradan, “orada ne bir boş söz işitirler ne de yalan” diyordu. Cennete kabul edilecek kadar düzgün olanların, orada boş söz ve yalan söylemeleri beklenemez. Belki de din âlimleri, 38inci ayetle ilgili tercümelerini, sadece Allah’ın konuşmalarına izin verdikleri böyledir, diğer cennet ehli boş konuşan ve yalan söyleyenlerdir diye düşünerek yapmış olabilirler. Eğer böyleyse, Allah’ın kullarını cennete alma yöntemini sorguluyorlar demektir. Eğer din âlimleri, cennetteki kullar, kendi aralarında konuşurken boş sözler sarf ediyor ve yalan söylüyorlar, ama Allah sorunca düzgün oluyorlar diye düşündülerse, yine ayetin ruhuna aykırı fikir yürütüyorlar demektir.

Hatalı anlatımdaki birinci hususa gelince; bu tercümelerden, Allah’ın cennetteki kullarına konuşma yasağı koyduğu anlamı çıkmaktadır. Yani, haşa! Yüce Yaradan despot bir kral, kendisinin seçip yanına aldıklarına bile, “sen sus, sen burada konuşamazsın” gibi sözlerle susturuyor anlamı çıkar. Dünya hayatımızdaki tecrübelerimize göre, despot bir şekilde davranan bir kişinin, aslında kendi hatalarını örtmeye çalıştığını çok iyi biliriz. Dünyadaki bu bilgilerimizin ışığında, Yüce Yaradan için yapılan ayet tercümelerine tekrar bakalım. Bu anlatımlar, Allah’ın adaletinin zerrece şaşmayacağı ve rahmetinin en geniş olduğu inancımızla tam zıttır.

Ayetlerin tercümeleri yanlışsa, peki, Yüce Yaradan bu ayetlerinde bizlere ne anlatmak istemiş olabilir? Bu hususta daha gerçekçi bir fikre ulaşabilmemiz için, hem önceki ayetlere bakmamız, hem de Yüce Yaradan’ın adaletinin zerrece şaşmayacağı ve rahmetinin en geniş olan olduğunu birlikte düşünmeliyiz.

Nebe Suresinin 6-16ıncı ayetlerinde, Yüce Yaradan, bize dünyada verdiği nimetlerin bazısından bahsediyor ve bizleri 17inci ayetinde uyarıyor. Şimdi anlatılanları düşünelim. Tek olan Tanrı’nın bu dünyada genel olarak verdiği hangi bir nimeti eksik veya yanlış diyebiliriz? Güneş ve yıldızların nasıl olmasını düşünebiliriz? Taşları, madenleri, bitkileri, hayvanları (karada, denizde, havada) düşündüğümüzde ne eksik diyebiliriz? Vücudumuzdaki ihtiyacımız olan vitaminlerden hangisi doğada yok? Covid salgını sırasında özel hastaneye yatınca yüksek paralar karşılığı aldığımız havayı, her yerde, yatarken, otururken, koşarken, yüzerken bile bedavaya almıyor muyuz?

İşte Yüce Yaradan, ayetlerinde, bu dünyada bize verdiği bu nimetlerden çok daha fazlasını cennetteki kullarına verdiğini bahsediyor. Ondan sonra da cennetteki kullarına soruyor, hangi bir nimeti eksik veya yanlış buluyorsunuz, söyleyin diyor. Ayete göre, hiçbir kul, eksik ve yanlış hiçbir nimet bulamadığı için, kendisinde konuşacak güç bulamıyor. Yani Allah, kullarını “susun, siz burada konuşamazsınız” diye susturmuyor. Aksine, kullar bunca nimet karşısında, Yüce Yaradan’ın muhteşemliği önünde itiraz edecek hiçbir şey bulamıyorlar. Konuşanlar da, Allah’ın vaadinin en hak vaat olduğunu yaşayarak gördükleri için, doğruyu söylüyorlar.

Hem aynı surenin önceki ayetleri, hem Yüce Yaradan’ın zerrece haksızlık yapmayacağı, hem en hak vaadin Allah’ın vaadi olduğu, hem de Allah’ın rahmetinin genişliği açısından bakılınca, 38inci ayetin tercümesi şöyle olur:

“O gün Ruh ve melekler sıra sıra dururlar. (Rahman’ın verdiği nimetlerin muhteşemliği karşısında) hiç kimse konuşacak (itiraz edecek) söz bulamaz. Konuşanlar da, verilen nimetleri tasdik ederek doğruyu söylerler.”

Diğer taraftan, konuşma ve özür dileme izni olmayanlar, dünyada iken Yüce Yaradan’ın ayetlerini yalanladıkları için cehenneme gönderilenlerdir. Mürselât Suresi 77/36: “Onlara izin de verilmez ki, özür dilesinler.”

Hâlbuki cennete girenler, Yüce Yaradan’ın sevdiği kullarıdır. İnsanlar sevdiklerine “sen sus, sen konuşamazsın” demezken, hepimizin Tanrı’sının, hem de Enam Suresi 12inci ayetinde, “kullarına rahmet etmeyi üzerine yazdı” demesine rağmen, sevdiklerini haksız yere susturması düşünülebilir mi?