İsmail Hakkı Küpçü

KÜRESELLEŞME

(Bu yazı Kasım 2013 tarihinde yayınlanmıştı. Silindiğinden aynen yayınlıyoruz.)

Küreselleşmenin insanlığa en önemli katkısı, sorunlarımızın ortak olduğunu bizlere göstermesidir.

Aynı dili konuşan insanların, dünyaya ve olaylara bakışlarının aynı olmayabileceği anlaşıldı. Hattâ farklı dilleri konuşan bazı insanlar ve guruplar arasında daha fazla ortak anlayışlar olabileceği görüldü.

Küreselleşmeyi menfaatleri doğrultusunda kural tanımadan kullananların, insanlığı uçuruma sürükledikleri kanaati yaygınlaştı. İnsanlığın selâmete çıkması için, tarihin hiçbir döneminde, ahlâk anlayışına bugünkü kadar ihtiyacımız olmadığı anlaşıldı.

Bütün insanlığın geleceğinin bir olduğu fark edildi. Daha iyi yaşanabilir ve sürdürülebilir bir dünya için; adaletle ve herkese hakça davranmak gerektiği, teknolojinin insaflı kullanılmasına ihtiyacımız olduğu, dünya ticaretinin dürüstlük, karşılıklı saygı ve bütünü kavrayan sorumluluk temeline dayanmasının şart olduğu anlaşıldı.

Kısa dönemde çok kâr edebilmek, bazen de maliyetleri düşürebilmek için dünyanın ekolojik dengesini bozduğumuzu, diğer bir deyimle taşı yerinden oynattığımızı gördük. Böyle devam ederse insanlığı, kendi ellerimizle yok edebileceğimizi kavradık.

Bütün bunların sonunda insanlarda hayata bakış değişmeye başladı. İnsanlar arasında yüksek gelirden daha ziyade, orta seviyede bir gelire, ama bunun yanında iyi dostlara, dengeli aile veya beraberliklere, güven içerisinde yaşayabilecekleri istikrarlı bir demokrasiye, güçlü bir imana sahip olma isteği yaygınlaşmaya başladı.

Küreselleşme sayesinde sorunlarımızın ortak olduğu anlaşılınca, aslında çözüm de kolaylaşmış oldu. Çünkü sorunlarımızı aşabilmek için tek bir şeye ihtiyacımız var. Birbirimize ve kendimize güvenmek.

Güçlükleri aşmak için acıya katlanmak gerekir. İnsanların çoğu acıya katlanmak istemezler. Hâlbuki aşırı hırslı insanlar, sahip oldukları servetten dolayı acı çektiklerini fark etmeye başladılar. Dolayısıyla artık güçlükleri aşmak için şimdi duygularımız ve inancımız daha elverişli.

İnsanlığın güzel geleceğini engellemeye çalışanlar ise, bir süre sonra sadece kendi geleceklerini engellediklerini görerek fikir ve taraf değiştirebilirler. Hatasından samimiyetle dönenlere insanlığın kapısı hep açık kalacaktır. Fakat “ille de odunumun parası” anlayışıyla diretenler veya hatasını anlayıp döndükten sonra yeniden aynı yanlışları tekrar edenler, ahlâk temelinde kenetlenmiş insanlık karşısında yok olmaya mahkûmdurlar.  

MÜSLÜMAN İSMİ NE DEMEKTİR

İslâm dinini temsil ettiklerini düşünen insanların çoğunluğu çocuklara Müslüman adlarının konulmasını tavsiye ederler. Müslüman isimleri olarak da, Kur’an’da geçen isimlerle sahabelerin adları örnek verilir. Aşağıda yazacaklarım aslında bütün dinler ve öğretiler için geçerlidir. Ama ben Müslüman kimlikte olduğumdan örneklerim de öyle olacaktır.

Kur’an’da adı geçen isimlerden Firavun, Leheb gibi kötü anlatılanları koymayı kimse düşünmez. Ama hocaların tavsiyelerine uyarak, çocuklarına bilhassa peygamber isimlerini koyanlar çoktur.

Hâlbuki Hz. Âdem hariç Kur’an’da geçen peygamberlerin isimleri, onların çocukluktan kalma adlarıdır. Hz. Musa’nın ismini, Onu nehir kenarında ağaçların arasında bulan Firavunun karısı (Asiye) koymuştur. Su ve ağaç anlamındadır. Diğer peygamberlerin adlarını da aileleri koymuştur. Zaten din adamlarının inanışına göre, Kur’an’da bahsedilen peygamber sayısının 5.000 katı peygamber gelmiştir. Yani bizim bildiğimiz peygamber isimleri 5000 de bir’dir.

Eğer Allah, peygamberlerinin çocukluktan kalma isimlerini beğenmeseydi, onları değiştirir ve bunu da kutsal kitaplarında bahsederdi. Bahsetmediğine göre, buradan Yüce Yaradan’ın peygamberlerinin çocukluk isimlerini onayladığı anlamı çıkar. Allah isimlerin değil, cisimlerin önemli olduğunu bize göstermek için isimlere karışmamış olabilir. Nitekim evrensel olan isimler değil, fikirlerdir. İsimler yereldir ve geleneklerle bağlantılıdır.

Zaten Müslümanlar, Kur’an’daki isimlerin konulmasını çok önemli bulsalardı, bu değişikliği ilk önce sahabeler yapardı. Sahabeler kendi isimlerini değiştirmedikleri gibi, istisnalar hariç Hz. Ali dâhil sahabeler, çocuklarına da Kur’an’dan isim koymadılar. Yine kendi geleneklerine göre yerel isimleri koymaya devam ettiler.

Sadece Hz. Muhammed (s.a.v.), kendisine peygamberlik geldikten sonra eşi Maria’dan doğan erkek çocuğuna İbrahim adını koydu. Onun da sebebi, Hz. İbrahim’in, Arabistan civarında bir arada yaşayan üç dinin ortak atası olmasıdır. Kur’an’a en çok uyan kişi olan son peygamber, daha önce doğan çocuklarının adını değiştirmeyi hiç düşünmedi.

Hz. Muhammed’in itiraz ettiği isimler; abduluzza gibi bazı putların kulu anlamına gelen adlardır. Ayrıca harb, vahşi gibi isimlerin çocuklara verilmesinin de hoş olmayacağını belirtmişlerdir. Diğer taraftan Hz. Muhammed’in babasının adı Abdullah’tır. Yani ”Allah’ın kulu” demektir. Hâlbuki babası peygamber doğmadan vefat etmiştir. Dolayısıyla babasının Müslüman olması düşünülemez. İsminin Abdullah olmasının sebebi, Kâbe’deki putların en büyüğüne “Allah” denilmesidir. Bu konuyu Hudeybiye Barışını anlattığımız yazılarımızda daha geniş bahsetmiştik.

Sahabelerin Kur’an’dan isimler koymadıkları gibi, benzer şekilde asırlarca, ne mezhep kurucuları, ne tasavvufçular, ne din âlimleri adlarını değiştirip, Kur’an’dan veya Sahabe isimlerinden almaya kalkışmadılar. Eğer bütün Müslümanlar çocuklarına, Kur’an’dan ve meşhur sahabelerin isimlerinden koysaydı, acaba dünya nasıl olurdu? Bilhassa kız isimleri konusundaki durumu tahayyül etmek bile zor.

Demek ki, asıl olan isimlerin değil, cisimlerin İslâm olmasıdır. Çünkü Allah’a kulluk edecek olanlar cisimlerdir. İsimler değildir. Eğer kulluğu, adaletli davranışı, güzellikleri isimler yapsaydı, her ebeveyn çocuğuna peygamber veya sahabe isimleri koymak isterdi. Koymadıklarından da anlaşılıyor ki, insanlar isimlerin değil, cisimlerin önemli olduklarını biliyorlar. Ama din adamları herhalde bilmiyorlar ki, halen tavsiyelerini sürdürüyorlar.

Diğer taraftan Muhammed isminin veya bir başka peygamberin adının konulduğu çocuk, ileride tam tersi bir yapıya bürünebilir. Bu durumda aldığı ismi lekelemiş hale düşer. Ayrıca, peygamber isimlerini almış insanlardan din adına yanlış ahkâm kesenler, hem isimlerine hem de dine zarar vermiş olurlar. Nitekim bilhassa Osmanlı Devletinin gerileme döneminde, isimlerini değiştirerek güya İslâm bilinen adlar alan birçok insan, Müslüman imiş gibi ahkâm keserek, dine ve devlete nice zararlar verdiler. Müslüman dünyasının içerisine fitne sokmak isteyen nice başka dinden insan, Kur’an veya sahabelerden adlar alıp sakal bırakarak, sürekli bozgunculuklar yaptılar. Çünkü isimleri, saygı duyulan insanlarla aynı oldukları için halk da sorgulamadan onlara güvendi.

Elbette Kur’an’da geçen peygamber isimleri, sahabelerden meşhurların adları, bir milletin milli kahramanlarının isimleri ve lakapları çocuklara verilebilir. Bu, o insanlara duyulan saygıdandır. Ayrıca, çocuğunun o isimlere benzemesi istenmiş olabilir. Fakat kimseye şu isimleri koy, koymazsan “Müslümanlık notun düşer” demek tamamen yanlıştır. Asıl olan kişiliklerdir. Allah mesajlarını isimlere değil, insanlar için göndermiştir.

İsimler, coğrafi şartlara, geleneklere, milletlerin geçmişlerine göre yerel olabilir. Kişi sonradan Müslüman olursa isterse ismini değiştirir, isterse değiştirmez. Çocuklara isim koyarken, onların akıl-baliğ olduklarında beğeneceklerini tahmin ettiğimiz isimler koymaya gayret etmek faydalıdır. Yoksa bir insanın sonradan ismini değiştirmesi çok zor bir iştir.

Allah’ım, isimlerimiz ne olursa olsun, cisimlerimizi, Senin, din gününde yüzlerine bakacağın kullarından eyle.

EBU ZER’İN MUHTEMEL İÇ DÜNYASI

Ebu Zer ile Emevilerin karşılaştırmasının yapıldığı “Ebu Zer ve Emeviler” başlıklı yazımızı bu sitede yayınlamıştık. Bu yazımızın ilk paragrafı şöyleydi:

“Ebu Zer, fakir ve küçük bir kabile olan Gifari kabilesine mensuptu. Gözü pek ve atak bir yapısı vardı. Kervanların yollarını kesip, onları soyarak, bazense çobanlık yaparak geçinirdi. Hz. Muhammed’i duyunca Mekke’ye giderek sorular sormuş, cevaplarını alınca oracıkta kendi isteğiyle Müslüman olmuştu. Sonraki hayatında varlıklarını fakirlerle paylaşmış, haksızlığa, debdebeye, kibirle övünmeye karşı onurlu duruşuyla en sadık sahabeler arasına girmişti.”

Görüldüğü gibi Ebu Zer el-Gifari’nin hayatı, kervan soygunculuğu yapmakla geçiyordu. Bir iş yapmıyor, ara sıra kervanları soyarak geçiniyordu. Çobanlık yaptığı dönem belki de erken yaşlarıydı. Haydutluğa başladıktan sonra çobanlık yapması ihtimali zayıftır. Çünkü çalışmadan para kazanmak insana cazip gelir. Soygunculukta yıllar ilerledikçe, duruma iyice alışır.

Her askere giden bilir. Askerliğe ilk başlayan yeni biri, yemin törenine kadar dışarı çıkamaz. Bütün günü askeriyenin sahasında geçer. Kendisi gibi asker olanlardan ve komutanlardan başka kimseyi görmez. Bu sebeple bir ay sonra, kendisini yıllardır askerlik yapıyormuş gibi hisseder.

İşte yaptığı soygunla geçinen ve çevresinde kendi arkadaşlarından, emri altındakilerden başkasını görmeyen bir insanın bütün dünyası, kendi çevresi ve birlikte yaptıkları işlerdir. Başka dünyaların olduğunu düşünemez. Düşünse bile, başka bir dünyaya girmekten korkar.

Hâlbuki Ebu Zer gibi, cesaretini toplayıp, insanları huzura çağıran seslere kulak verseler, kulak vermekle kalmayıp gönülden görseler, bütün sorun çözülecek. Onlar da birer Ebu Zer olma yoluna girecekler.

Ama önce, yaşadıkları hayatın yolunun çıkmaz sokak olduğunu anlamaları gerekir. Bu sokakta yürümenin sonu duvara toslamaktır. Su testisi suyolunda kırılır misali, keyifsiz, sevgisiz, aksine korkulu bir yaşam sürer. Dolayısıyla hem bu dünyada duvara toslar, hem de ahirette ebedi mutsuzluğun içine düşer.

Daha önceki yazılarımızda inançlar konusuna değindik. Anladık ki, başkalarına “ben ateistim” diyen insan bile, kendisi ile başbaşa kalınca Yüce Yaradan’ın varlığını kabul ediyor. Nitekim bir yazımızda Mareşal Tito, hesap gününün olmamasına isyan edercesine şöyle diyordu:

“İtiraf etmek zorundayım; Ben Allah’a, peygambere ve ahrete inanıyorum artık. Dinsizlik bir çare değil. Düşünün, şu kâinatın bir Yaratıcısı, şu muhteşem sistemin bir kanun koruyucusu olmalıdır…

Mazlumca gidenlerle, zalimce gidenlerin hesaplaşma yeri olmalıdır. Hakkını alamadan, cezasını görmeden gidiyorlar. Böyle keşmekeş olamaz. Ben bunu vicdanen hissediyorum. Öyle ki, milyonlarca suçsuz insanlara yaptığımız eza ve zulümler, şu anda boğazıma düğümlenmiş bir vaziyette…

Onların ahlarına kulak verecek bir merci olmalı… Yoksa insan teselliyi nereden bulacak? Bunların bir açıklaması olmalı…

Marks bu mevzuda halt işlemiş. Uyuşturmuş beynimizi.”

Tito “böyle keşmekeş olmaz” diyor.  Doğru söylüyor. Keşmekeşliği önlemenin veya azaltmanın yolu, önce kendi içimizdeki keşmekeşi yok etmekten geçer. Kafaların içi değişirse, dünya değişir. İnsan başka dünyaları görürse, hayatı değişir.

Çocukluğumuzun geçtiği köyümüzdeki, kasabamızdaki hayatımızı düşünelim. Büyük nehir görmemişiz. Göl görmemişiz. Denizleri hiç bilmiyoruz. Köyümüzün yakınından geçen bir çay var. Onun önünü ağaçlarla kesmeye çalışıp, yaptığımız bendin önünde biraz su birikintisi oluşturuyoruz. O birikintide başlıyoruz yüzmeye. Artık bizim içim yüzmek denilince o küçük su birikintisi gelir. Başka yerleri hayal edemeyiz.

Birgün tesadüfen bir göl görsek, yüzmeye korkarız. Bizim memleketteki çayın bendine göre, devasa büyüklükte olan gölün bizi yutacağını düşünürüz. Hele birde, girdaplara kapılarak gölde boğulan insanları duyarsak tamamen korkarız.

Hayatımızın sonraki bölümünde belki de nice göllerle ve hattâ denizlerle karşılaşırız. Ama oralar bizim için hep korkuyla bakılan yerlerdir. Karşıdan seyretmeye razı olur, suya girmeyiz. Bazılarımız, herkesin neşe içerisinde suyla oynamasına, yüzmelerine imrendiğimizden sığ yerlerde ayağımızı suya sokarız. Su seviyesi belimizi geçmeye başladıkça hemen geri dönmek isteriz. Dolayısıyla herkes neşe içerisinde oynarken, biz endişe içerisinde çevrede oyalanırız.

Hâlbuki biz de Ebu Zer gibi yapsak, yüzmesini bilene bir sorsak, ondan yardım istesek, belki de bütün korkularımız bitecek. Ruhumuz dinginleşecek. Keşmekeş kalmayacak. Hattâ aynı Ebu Zer gibi, biz de yüzmeyi o kadar iyi öğreneceğiz ki, başkalarına yüzme öğretecek hale geleceğiz.

Yeter ki, cesaretimizi toplayıp, Ebu Zer gibi harekete geçelim. Aslında günümüzdeki Ebu Zer’ler, el-Gifari’den daha şanslıdırlar. Çünkü küreselleşmeden dolayı, TV’lerin, bilgisayarın etkisiyle her şeyden haberimiz oluyor. Tek yapacağımız şey yine el-Gifari’nin yaptığını yapmak.

Ebu Zer, Hz. Muhammed’le görüşülmesine Mekkelilerin ambargo uyguladıkları bir dönemde, ambargoyu kırmış. Gitmiş görüşmüş. Aklındaki soruları sormuş. Belki kafasında başka sorular da vardı. Ama önemli gördüklerine tatmin edici cevapları alınca hemen şehadet getirmiş.

Onun bu durumuna Hz. Muhammed öylesine şaşırmış ki, yaygın bir anlatıma göre:  “Allah dilediğine hidayet veriyor” demiş. Allah elbette dilediğine hidayet verir, ama Kur’an’a bakınca, içten gelerek, yalvarırcasına hidayet isteyenlere, Yüce Yaradan hidayet veriyor.

Hidayet verdikleri de Ebu Zer gibi, bambaşka bir hayata uyum sağlıyor. Hattâ yeni hayatın önderlerinden oluyor. Aslında hem Hz. Muhammed döneminde, hem de öncesinde ve sonrasında dünya tarihinde sayısız miktarda Ebu Zer’ler var. Bizim Ebu Zer, ilk Müslüman olanlar içerisinde olduğundan bilinen bir örnek.

Yardım istemeyene yardım edilemeyeceğini herkes bilir. Hz. Muhammed nice iş-güç sahibi insana defalarca anlattığı halde, hiç sonuç alınamamıştır. Ama Ebu Zer kendisi yardım istediğinden sonuç başarılı olmuştur.

Asıl olan insanın içten istemesidir. Hiç kimsenin konumu kalıcı değildir. Bir insan yanlış yolda iken, doğruyu bulabilir. Düzgün yolda olan bir insan da, ileride yanlışa düşebilir. Bu sebeple her an kendimizi sorgulamamız gerekir. İyi iken kötü olmamak için Allah’a sığınmak gerektiği gibi, kötü iken iyi olmak için de Allah’a sığınmak gerekir. Günahları Allah’tan başka kimse affedemez, sevapları da Allah’tan başka kimse veremez.

Öyleyse, ‘sen yapamazsın’ diyenleri dinlemeyelim. ‘Sen yalan söylemeden duramazsın’ diyenleri utandıralım. ‘Sen başka iş bilmezsin, bilsen bile dürüstçe yapamazsın’ diyenlere aksini gösterelim. ‘Senin alıştığın bir hayat var, onu bırakırsan sudan çıkmış balığa dönersin’ diyenlere aldırmayalım. ‘Sen başaramazsın’ diyenlere gülüp geçelim. Boğuluruz diye korkmayalım. Geleceğimize ipotek koydurmayalım. Başarmak için;

Ayağa kalkalım ve böylelerine kim olduğumuzu gösterelim.

İNSAN NEDEN SONLU DEĞİLDİR

Bilindiği üzere sonlu varlıklar maddi varlıklardır. Mekânda yeri olan ve zaman ile uyum sağlayan her madde, maddi varlıktır. Bu açıdan bakılınca insan bedeni de, maddi bir varlıktır. Bilim adamlarının ifadelerine göre, insan bedeni moleküler açıdan; hava, kömür ve taş gibi cansız cisimlerle aynı imiş. İnsan bedeninin %70’i moleküler açıdan bu cisimlere benzermiş. Hücre birliği açısından %25’i bitkilere, fizyolojik açıdan %5’i hayvanlara benzermiş.

Dolayısıyla kalp durunca, beden ölüyor ve tabiattaki diğer varlıklara dönüşüyor. Çünkü maddi varlık zamanla sınırlıdır. Dolayısıyla ölümlüdür. Fakat maddenin ölümü bir yok olma değildir. Bir değişimdir, dönüşümdür. İnsan bedeni de ölünce, başka varlıklar tarafından tüketilir ve o varlıkların bir parçası haline gelir.

Bir benzetme yaparsak, biz bir meyveyi dalından koparıp yiyerek, onun ölümüne sebep oluyoruz. Ama çekirdeğini toprağa usulünce verdiğimizde, meyve yeniden canlanıyor. Veya bir kelebek, o hale gelebilmek için ilk hali olan kurdu öldürüyor. Yani aslında maddi varlıkların ölümü bile bir değişimin bir dönüşümün başlangıcıdır.

Diğer taraftan herkes bilir ki, insan sadece maddi bir varlık değildir. Henüz nedenini ve nasılını bilemediğimiz bir madde ötesi yönümüz vardır.

Akıl, düşünce, irade, vicdan dediğimiz şeyler madde ötesi özelliklerdir. Bu özellikleri oluşturan; sevgi, nefret, önsezi, gönül, iyiyi-kötüyü ve doruyu-yanlışı ayırt edebilme, korku, cesaret gibi konuların hepsi madde ötesidir. Daha sayılabilecek diğer özelliklerimizin hepsi, tanımlayamadığımız madde ötesi varlıklarla taşınmaktadırlar.

Halk ozanı Yunus Emre’nin söylediği gibi: “Bir ben vardır, benden içeri”. Demek ki, beden içerisinde yani maddesel bir yapı ile madde ötesi özellikler kaynaştırılmış. Belki de şeytanın anlayamadığı nokta burasıdır. Şeytan, topraktan yaratılan insanı maddesel bir varlık olarak düşündüğü için, kendisini üstün görmüş ve itiraz ederek isyan etmiş olabilir.

Dr. Haluk Nurbaki’nin fikrine göre, gelmiş ve gelecek bütün insanların bedenlerine has hücre şifreleri, bir su bardağını ancak doldurur. Bu şifreler madde ötesi olduğundan ölümsüzdür. Dolayısıyla insanların yeniden dirilmeleri için, bu şifrelerin Allah’a göre basit bir işlemle devreye sokulması yeterlidir.

Diğer taraftan, astronomi alanındaki bilim adamları araştırmalarında ilginç sonuçlara ulaşmışlardır. Fizikçilere göre, galaksilerin kütle enerjileri onları kendi etraflarında döndürecek güce sahip değildir. Bunun için sahip olduklarının on katı kadar enerji gerekir. Bu enerjinin nereden geldiğinin cevabını bilim adamları henüz verememişlerdir. Bu enerjiyi veren cisimleri, “madde olmayan nesne” olarak tanımlamak zorunda kalmışlardır.

Bilim adamlarının bulguları ve cevapsızlıkları, insanı, evrende madde ötesi varlıkların olduğunu ve evrenin ölümsüzlüğünün bunlardan kaynaklandığını düşünmeye zorlamaktadır. Bu fikri güçlendiren başka bir deney daha vardır. Mutlak vakum ortamı oluşturulduğunda fiziksel hiçbir etkinin kalmayacağını düşünen ilim adamları, bu ortamı oluşturduklarında, yeni kuvantların (elektromagnetik ışın paketleri) doğduğunu ispatladıklarında şaşırmışlardır. Çünkü mutlak vakum demek, o ortamdaki bütün maddesel varlıkların bitmesi demektir. Ama maddesel varlıklar biterken, madde ötesi yeni kuvantlar oluşmuş ve bilemediğimiz bir şekilde vakumlu ortama sızmışlardır.

Bu deney de gösteriyor ki, madde ötesi varlıklar vardır ve bunlar ölümsüzdür. Bu sitede daha önce yayınladığımız yazılarımızda, Kur’an’ın anlatımlarına göre, evrende insanlardan başka şuurlu varlıklar olduğunun anlaşıldığını aktarmıştık. Al-i İmran 83, Meryem 93, Rad 15, Hacc 18 ve Neml 65 gibi ayetlerde mealen, “göklerde ve yerde kim (men) varsa hepsi Ona (Allah’a) teslim olmuştur, döndürülüp Ona götürülecektir” denilmektedir.

Dolayısıyla insan, maddi olan bedeni içerisinde madde ötesi varlıkları barındıran bir varlık olduğundan, insan da ölümsüzdür. Ölümlü olan bedenimizdir. Bedenimizin ölümü de, başka varlıklara dönüşümüdür.

Yüce Yaradan’ın Kur’an’da bizlere bahsettiği konuları gerçekleştirmek için, sonsuz mükemmellikte bir sistem kurduğunu, ilimde ilerledikçe daha iyi anlıyoruz.

Allah’ım, Seni daha iyi anlayabilmek ve anlatabilmek için ilmimizi artır.

HAKK’IN YANSIMASI

Bu sitede yayınladığımız “İnsanların varlık Sebepleri Üzerine Düşünceler” başlıklı yazımızda, “biz neyiz?” sorusunun cevabı olarak, “biz yeryüzünde Allah’ın halifesi (vekil yönetici anlamında) ve Hakk’ın yansımasıyız” demiştik.

Bilindiği gibi Hak, Allah anlamında kullanılmaktadır. Dolayısıyla, “insanlar, Allah’ın yansımasıdır” anlamındadır. Bu konuda İslâm mutasavvıfları, felsefecileri ve diğer âlimler çok fazla eserler vermişler, açıklamalar yapmışlardır. Ancak yapılan açıklamaların birçoğu, halkın anlayabileceği bir yapıda olmadığından, insanların bu konudaki düşünceleri, aynı gurup içerisinde bile, birbirinden ciddi farklar gösterebilmektedir.

 Birbirinden farklı düşünen âlimlerin söylediklerini karşılaştırmak ve gerçeği anlamak ise, gerçekten güçtür. Günümüzde Mevlana’yı, Şems’i, İbn Arabi’yi, İmam Gazali’yi, İbn Rüşd’ü tam olarak anladım diyen insan bulmak çok zor.

Geçenlerde, Mevlana’yı 15 yıldır çalışan Farsça uzmanı biriyle karşılaştım. Mevlana’nın düşünce hayatı üzerine konuşma yapacaktı. Ama daha çok hayatını ve hakkındaki menkıbeleri anlattı. “Düşünceleri nelerdir?” diye sorulunca, “o bir okyanus, öyle kolay anlaşılmaz ve anlatılamaz” diye cevapladı. Belki bu durumun bir sebebi, Mevlana’nın şu sözüdür: “Sen ne kadar bilirsen bil, söylediklerin, karşındakinin anlayabildiği kadardır”.

Birçok âlim insanın hayatını okuyunca, birbirinden çok farklı düşünce devreleri olduğunu görüyoruz. Bundan da anlaşılıyor ki, muhtemelen bu âlimlerin kafaları karışık. Dolayısıyla kendileri de, tam olarak ne demek istediklerini bilemediklerinden anlatımları anlaşılmaz olabiliyor. Bu âlimler çoğu, bir konuda açıklayıcı bir bilgi veremeyince, “benim söylediklerimi anlamak için ‘aşk’ ile yanmak gerekiyor” demektedirler.

Durum böyle olunca, İbn Arabi’yi övmeye çalışan bir TV dizisinde, övmeye çalıştıkları Arabi’yi, medyum durumuna düşürdüler. Hâlbuki Arabi, beğenelim beğenmeyelim, insanların İslâm’la ilgili çok fazla sorusuna cevap verebilmiş bir âlimdir. Birçok cevabıyla ilgili olarak selefi de yoktur.

İbn Arabi, İmam Gazali, Hallac-ı Mansur gibi niceleri, sahip oldukları bu ilmin Allah tarafından kendilerine kapıların açılmasıyla oluştuğunu söylemişlerdir. Bu durumu kitaplarına yazmayan niceleri de, yazanları eleştirirken kendileri çevrelerine aynı şeyi anlatmışlardır. Bu hususta biz aksini iddia edemeyiz. Allah ile kendi aralarındaki bir konudur. Fakat biz bu âlimlerin açıklamalarında nasıl bir düşünme yöntemi kullandıklarına bakarak, onların anlattıkları hakkında fikir yürütebiliriz.

Yazının başlığındaki konumuzla ilgili olarak, İbn Arabi’nin “vahdet-i vücud” fikirlerine temel teşkil eden hadis ve ayetler şunlar. Ayet, Bakara Suresi 31: “Allah Âdem’e bütün esmayı öğretti” ayetidir. Biz bu sitedeki “Allah’ın Öğrettiği Esma” adlı yazımızda “esma” kelimesi ile kastedilmek istenilenin neler olabileceğini anlatmış ve gelenekçilerden farklı bir fikir belirtmiştik. Düşüncelerimizi, Kur’an’ın bütününde verilmek istenilenden anlayabildiğimiz kadarıyla aktarmıştık.

Yine de sadece bu ayete bakarak, “vahdet-i vücud” anlayışına ulaşılamaz. Nitekim İbn Arabi’de, aşağıdaki hadis olmadan bu düşüncelerini oluşturamamıştır. Hadis şöyledir: “Allah, Âdem’i kendi suretinde yarattı.”

Sufi anlayışa göre suret, bir şeyin dış görünüşüdür. Mânâ, bir şeyin görünmez hakikati, manevi özüdür. Bu anlayışa göre, ‘Allah insanı kendi suretinde yarattı’ demek, insanın mânâsının, Allah’ın hem zatına hem de sıfatına delâlet etmesidir.

İbn Arabi’ye göre, Allah’ın Âdem’e “bütün esmayı” öğretmesi, Allah’ın Âdem’e, kendisinin ve yaratılmışların bütün isimlerini öğretmesidir. Yani Âdem’in öğrendiği “mânâ” Allah’tır ve Âdem’in bilgisi bu mânânın “suretidir”.

Arabi’nin açıklamalarından da anlaşılacağı gibi, eğer, gerçek olduğu çok şüpheli olan bir hadis olmasa, düşünce sistematiği kurulamayacak. Diğer taraftan “esma”, sadece isimler değildir. Dolayısıyla İbn Arabi’nin ikinci yanılgısı, ayetin yorumundaki hatadan gelmektedir.

Konuyu daha net kavramak için, “Allah’ın Öğrettiği Esma’ adlı yazımızdan bir paragrafı aşağıya aldık. Alıntımızı kısa bulanlar, ilgili yazımızın tamamını aynı siteden okuyabilir.

“Sonuç olarak ‘esma’ sözünün tek anlamı, eşyaların isimleri değildir. Allah, Kendisinin ve yarattıklarının isimlerinden Hz. Âdem’e mutlaka bazı şeyler öğretmiştir. Ama Kur’an’a göre asıl öğrettiği şey, olayları kavrama ve karar verme, onları güzele yönlendirme kabiliyetidir. Yüce Yaradan bizlere verdiği bu özelliklerden dolayı bizleri yeryüzünün halifesi yapmıştır. Bakara 38’de bahsettiği üzere bizlere uyarıcı uyarıcılar göndererek, destek vereceğini belirtmiştir.”

Demek ki, Yüce Yaradan, insanların yeryüzündeki halifeleri olabilmeleri için onlara, Kendi zatının özelliklerinin bir kısmını ve sadece dünya için yetecek miktarda vermiştir. İnsanlara beş duyu vermiştir. İnsan iştir, görür, duyar, hisseder, tat ve koku alır. Ancak bu özelliklerimiz çok sınırlıdır. Hattâ çoğu hayvanlara göre daha düşük kapasitededir.

Allah insanlara iş görme ve çekip çevirme özelliği vermiştir. Bunlar insanı güç sahibi yapar. İnsana verdiği konuşma özelliği ile arzu eden insanlar, aralarında kolayca anlaşabilir, bilgileri aktarabilirler. İradesi sayesinde, karar verme özelliğine sahiptir. Vicdan sayesinde, merhametli ve adaletli davranma yetisine sahiptir. Allah insanlara akıl ve düşünme kabiliyeti vererek, ihtiyaçlarımız için yeni şeyle r oluşturabilmemize, sorunları çözebilmemize imkân sağlamıştır.

Allah’ın insanlara verdiği bütün özellikler, Yüce Yaradan’ın sıfatları yanında okyanusta bir damladır. Buna rağmen insanlara verdiği özelliklerin hepsi, Allah’ın sahip olduklarının küçük bir kopyasıdır.

O halde “Hakk’ın yansıması”, Allah’ın zatının özelliklerinden az bir bölümünün, insanlara yetecek miktarda verilmesi anlamına gelmektedir. Hâlbuki “Enel Hak” veya “Allah’ın oğlu” sözü, Allah’ın ve insanların bütün özelliklerinin birebir örtüşmesi durumunda söylenebilir.

YAĞMURUN ÖRNEKLİĞİ

Sonuçları itibarıyla iki çeşit yağmur vardır. Biri bardaktan boşanırcasına yağar. Sonunda seller oluşur. Selin büyüklüğüne göre insanlara zararı da büyük olur. Önüne geleni yıkar. Ayrım yapmaz.

Diğer yağmur çeşidi, yavaş yavaş yağar. Toprağa, ziraata dolayısıyla insanlara faydalı olur. Böyle yağan yağmura halk dilinde “rahmet” denir. Yağmurun rahmet olabilmesi için usul usul ve tabiri caizse sicim gibi, siğim siğim yağar. Yani sabırla yağar.

Biriktirdiği suyunu saatlerce sabırla usul usul boşaltmak kolay değildir. Gerçekten büyük sabır ister. Eğer yağmur sabırla yağarsa, seller oluşmaz. Seller oluşmayınca bırakın başka tahribat yapmayı, en bereketli toprakları nehirlere, göllere, denizlere alıp götürmez.

Sabırla yağan ve adına rahmet dediğimiz bu yağmurun bir kısmı toprağın üzerinde birikir. Kurumuş topraklara, pörsümüş yapraklara hayat verir. Rahmet denilen yağmurun bir kısmı, toprağın derinliklerine doğru gider. Böylece ileride ölmeye yüz tutan toprağa tekrar can verir.

Biz de insanlara faydalı olmak istiyorsak, rahmet dediğimiz yağmur gibi olmalıyız. Ama böyle yağmur olmak zordur. Önce her taraftan su biriktirmek gerekir. Yani önce derya olmak için gayret gerekir. Derya olmak için üstün gayret gerekir. Çalışmak gerekir. Çalışmak da yetmez.

Derya olmak da yetmez. Deryalığını nasıl faydalı hale getireceğini araştıracaksın. İnsanlara yeterince faydalı olmak için, insanların üzerine yağmur olarak yağacaksın. Fakat aniden boşanan, seller oluşturan yağmur gibi olmayacaksın. Rahmet yağmuru olacaksın.

Yavaş yavaş, sabırla yağacaksın. Böyle yağmak da yetmez. Rahmet olabilmek için, yağmurun miktarını ayarlayacaksın. Ne fazla yağacaksın, ne de az. Tam kararında yağacaksın ki, faydan azami olsun.

Rahmet olarak yağmak da yetmez. İhtiyacı olan yerlere, ihtiyaç duydukları kadar yağmaya devam edeceksin. Bir kere değil. İhtiyaç oranında defalarca yağacaksın. İhtiyaçları gidereceksin.

İhtiyaçları gidermen de yetmez. Yağdıklarını geri toplayıp, yine biriktireceksin. Yani kendini sürekli geliştireceksin ki, faydan sürekli olsun.

Rahmet yağmuru mu olmak istersin, yoksa rahmet bekleyen mi olmak istersin. Önce buna karar vereceksin. Yağmur bekleyen olmayı tercih etmek emek gerektirmez. Kolaydır. Ama tercihin buysa, zamanında yağmur yağmayınca, yağmur duasına çıkmayı, hüzün ve endişe içerisinde beklemeyi göze alacaksın. Çünkü artık hep başkalarına bağlı olacaksın.

Allah’ım, bizlerin rahmet yağmuru olabilmemiz için bizlere yol göster, mücadele azmi ver, ilim ve hikmet ver.