İsmail Hakkı Küpçü

OSMANLI TÜRK DEVLETİ VE DÜNYA MEDENİYETİ

Dünya uygarlığına en çok katkıda bulunan iki medeniyet vardır. Biri Roma Medeniyeti, diğeri ise Türk Medeniyetidir.

İki anlayış arasındaki en önemli fark, bünyelerindeki farklılıklara karşı davranışlarıdır. Romalılar, Önceleri Roma şehri, sonraları bugünkü İtalya sınırı dışında kalanları vatandaş olarak görmemişlerdir. Türklerde böyle bir anlayış hiçbir dönem olmamıştır.

Roma Devletinin çağdaşı Hun Türk Devletinde, günümüz anlamındaki hükümet yöneticileri Hakanın mensup olmadığı boylardan seçilirdi. Bugünkü Haziran ayında bütün boyların çağrıldığı şölenler yapılırdı. Bu kurultaylar sırasında devlet işleri görüşülür, ana konular karar bağlanırdı.

Roma Devleti kendi din anlayışlarını kabul etmeleri için halka baskı yapardı. Önceleri çok tanrılı anlayışları için baskı yaptılar. Hırıistiyanlığı kabul ettikten sonra ise, Hıristiyan olmayanlara ve hatta Hıristiyan olmalarına rağmen kendi anlayışları gibi olmayanlara ölümüne baskı uyguladılar.

Türklerde devlet olarak böyle bir baskı hiçbir dönem olmadı. Sadece Karahanlı Devleti’nin yönetiminin Müslümanlığı seçtiği dönemde halkın Müslüman olması için benzer bir baskı oldu.

Osmanlı Devlet yönetiminin uygulamaları Türklerdeki bu anlayışın zirvesi olmuştur. Denilebilir ki, Yüce Yaradan Türklerin tarihin bilinen ilk dönemlerinden itibaren sahip oldukları bu yapılarından dolayı lütfuyla onları desteklemiştir.

Anadolu’ya geldikten sonra bir taraftan Haçlı Seferleri, diğer taraftan Moğol istilasına ve toplumun yarısını oluşturmalarına rağmen tekrar doğrulmuşlar ve tarihin altın sayfalarında yankılanmaya başlamışlardır.

Romalıların oluşturdukları güzel medeniyete rağmen, yanlış olan bu anlayışlarından dolayı yıkıldıktan sonra bir daha kendilerini toparlayamamışlardır.

Allah, Avrupa insanına Roma Devleti’nin yıkılışından 1000 yıl sonra yeni bir şans vermiştir. 1492 keşifleriyle o güne kadar bilinmeyen yeni topraklara ve imkânlara kavuşmuşlardır. Böylece kendilerini toparlamışlardır.

Ancak Yüce Yaradan’ın verdiği bu fırsatı, yine eski anlayışlarının nüksetmesiyle iyi kullanamamışlardır. Yeni gittikleri yerlerdekileri ve kendileri dışındaki herkesi ‘ötekileştirmişlerdir’. Kendileri dışındaki her yere kötülük tohumları ekmeye çalışmışlardır. Sonunda bu kötülük tohumları kendi içlerine de bulaşmış ve birbirleriyle kıyasıya mücadele ederek kazançlarını boşa harcamışlarıdır.

Dünyadaki yeni keşiflerin meydana getirdiği çok büyük imkânlardan mahrum kalan Osmanlı Türk Devleti, Avrupa’nın zenginlemesine ve baskılarına rağmen 400 yıl daha yaşamıştır. Yüce Yaradan onları desteklemiştir.

Avrupa’nın bu anlayışından dolayı dünya, bugüne kadar iyilik uğrunda değil, kötülük uğrunda daha sıkı bir işbirliği yaptı.

Dünya ancak savaşlarda ve ekonomik krizlerde tek bir dünya haline geldi. Yani insanlık, barış ve mutluluk dünyasından ziyade, bir harabe ve ıstırap dünyası kurmayı daha iyi becerdi.

Dünyanın barış ve mutluluk yolunda ilerleyememesinin temel sebebi, insanların kendi hayat tarzlarını ve kendi yönetim anlayışlarını, bütün dünyaya dayatmaya çalışmalarıdır.

Hâlbuki Türkler, insanların hayat tarzlarının ve sosyal sistem anlayışlarının farklı olmasını, ayrışmanın bir sebebi olarak değil, güçlü olmanın nedenleri olarak değerlendirmişlerdir.

Türkler, farklılıklar ve ayrılıklara hoşgörü ile yaklaşmışlardır. Herkes için aynı anlayışla hak ve adaleti uygulamaya gayret etmişlerdir. Fakat farklılıkları ayrıştırmak için ve kendi menfaatleri için kullanmak isteyenlere kesinlikle taviz vermemişlerdir.

Hoşgörü anlayışlarını kötüye kullananları ’nankör’ olarak nitelemişler ve nankörlük yapanlara karşı acımasız olmuşlardır. Hiçbir gurubun ve halkın tecavüzkâr davranışına izin vermeyerek onlara gerekli dersleri vermeye çalışmışlar ve böylece bölgelerinde barışı korumuşlardır.

Tabii ki bütün bunları güçleri nispetinde ve bazı içten pazarlıklı yöneticilerin zaman zaman engellemeleri ölçüsünde yapmışlardır. 1492 keşiflerinde yeni ve işlenmemiş topraklar bulunmasaydı, yani bugünkü Amerika kıtası ile Afrika’nın Cezayir vb. çöllerinden aşağısı dünyada var olmasaydı, Osmanlı Türk Devleti halen ihtişamını ve adaletini, muhtemelen devam ettiriyor olurdu.

Bütün bu tarihi gerçeklerden çıkarılacak sonuç ve alınacak ders, insanlığın geleceği için hayati önem taşımaktadır.

Dünya insanlığının huzuru ve tek medeniyet haline gelmesi, farklı hayat tarzlarının ve sosyal sistem anlayışlarının ayrışmak için değil, birlikte yaşayarak oluşturulacak medeniyetin gücü olarak kullanılmasına bağlıdır.

Osmanlı Türk Devletinin yönetim anlayışı ve sistemi, günümüz anlayışındaki kapitalizm, sosyalizm, demokrasi, despot bir tek kişilik totaliter rejim gibi yapılarla bağdaşmaz. Hepsinden farklıdır. Osmanlının anayasası olan Mecelle, sadece dini kurallar içermez.

Günümüzün de sıkıntısı, ideal bir sistem bulunamamasıdır. Böyle bir sistemin bulunabilmesi ihtimali, Yüce Yaradan’ın insanlığın huzuru ve mutluluğu için bizlere gösterdiği yolları, evrensel prensipler haline getirme gayretlerimizle doğru orantılıdır.

Tarihi ve Kur’an’ı aklımız ve sezgimizle birlikte ciddiyetle irdeleyip sonuçları uygulamaya geçirdikçe dünya barışına ve insanlığın huzuruna daha çok yaklaşırız.

Tarihte Türklerin örnekliği ile, Allah’ın Kur’an’da verdiği misallerin ortak yönleri; anlayana hoşgörü ile yaklaşmak, anlamayana şiddetli ceza vermektir.

Kutadgu Bilig’te “Bilgin beyler anlayana kalemle, anlamayana kılıçla vardılar” denilerek yol haritası verilmektedir.

Günümüzdeki Bilgin Beyler, dünyadaki güzel düşünen ve kendi menfaati peşinde koşmayıp, yolsuzluğa ve soysuzluğa en az bulaşan yöneticiler ile yanlışlıklara bulaşmakla birlikte pişmanlık duyarak iyilikler peşinde koşan etkili kişilerdir. Bu yapıdaki yöneticilerin ve etkin kişilerin görevleri, görevlerin en asili ve en büyüğüdür. Aynı zamanda en zoru ve en fazla hayal kırıklığı yaşatandır. Hayal kırıklıkları hiç bir mücadelede engel olmamalıdır.

Allah, bozgunculara ve hainlere karşı, barış ve huzuru sağlamak için mücadele edenlere yardım edeceğini müjdelemektedir.

Yüce Yaradan’ın yardım ettiğini kim(ler) engelleyebilir? Allah’ın terk ettiğini kim(ler) koruyabilir?

HİLEKÂRLAR KULDAN, ADİLLER ALLAH’TAN KORKAR

Allah bu konuda Kur’an’da bizleri uyarıyor.

Maide Suresi 44.ayet: “…….Artık insanlardan korkmayın, Benden korkun, Benim ayetlerimi birkaç paraya değişmeyin ey hâkimler! Her kim Allah’ın indirdiği hükümlerle hükmetmezse onlar hep kâfirlerdir!”

Demek ki, insanlardan korkmayacağız. Sadece Allah’tan korkacağız. İnsanlardan korkanlar, Allah’ın ayetlerini birkaç paraya ve makama değişenlerdir. Bunlar paralarını ve makamlarını kaybedecekleri korkusuyla, insanlara şirin ve dürüst görünmek için numaralar yaparlar. İnsanların gerçekleri bilmeleri durumunda kendilerinin yüzlerine bakmayacaklarını, konumlarını kaybedeceklerini bilirler.

Ayetteki hâkimler sözü mecazi anlamdadır. Karar verme konumunda olan herkesi kapsar. İster aile içerisinde, ister bir ticari kurumda, ister dini bir gurupta, ister devlet yönetiminde olsunlar insanların kararlarını etkileyen konumdaki her insan için geçerlidir.

Ayetin anlatımına göre insanları kandıranların en kötüleri, Allah’ın ayetlerini diline dolayarak insanları aldatanlar ve menfaatlerine göre yorumlayarak kazançlarını artırmaya çalışanlardır.

Ayet gayet açıktır. Her kim Allah’ın indirdiği ile hükmediyormuş havası verip, Allah’ın indirdiğini kendi menfaatine göre değiştirerek uygular, insanları kandırırsa artık onlar kâfir olmuşlardır.

Araf Suresi 30: “Bir kısmına hidayet buyurdu, bir kısmına da sapıklık hak oldu; çünkü bunlar Allah’ı bırakıp şeytanı dost edindiler. Bir de kendilerinin doğru yolda olduklarını zannederler.”

Allah, yanlışından dönerek Allah’ın emrettiği gibi adaletli ve insaflı davranmaya gayret edenlere hidayet buyurabilir. Yani onlara merhamet ederek, doğru yola iletebilir. Fakat konumlarını korumak umuduyla insanları kandırmak için şeytanca planlar yapanları, sapıklık içerisinde bırakıyor.

Allah’ın sapıklık içerisinde bıraktıkları bu insanların önemli bir özellikleri, kendilerinin doğru yolda olduklarını iddia etmeleridir. Bunlar kendilerinin dürüst olduklarını iddia ederken başkalarına akıl verirler. Bir taraftan da şeytanın bile aklına gelmeyecek hilelere başvururlar.

Enfal 62: “Eğer sana hile yapmak isterlerse, sana yetişecek Allah’tır. O’dur ki yardımıyla ve müminlerle destekledi.”

Enfal 64: “Ey peygamber! Allah sana da arkandan gelen müminlere de yeter.”

İlk ayette Allah, Hz. Muhammed’e (s.a.v.) sesleniyor. Fakat devamındaki ayette yardımının ve desteğinin müminler için de geçerli olduğunu vurguluyor. Ayet, Müslüman demiyor, mümin diyor.

Dolayısıyla diliyle değil, kalbiyle ve yaptığı işlerle Allah yolunda olanların da yardımcısı olduğunu bizlere müjdeliyor. Allah’ın istediği gibi, adaletli ve insaflı hareket eden insanlara da yetişecek Allah’tır. Ve Allah hepsine de yeter.

Maide 2: “…….birtakımlarına karşı beslediğiniz kin, sizi sakın tecavüze sevk etmesin! İyilik ve takva üzere yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzere yardımlaşmayın! Allah’tan korkun; çünkü Allah’ın cezası şiddetlidir.”

Yanlışlıklar içerisinde hareket ettikçe bataklığa daha fazla gömülenler, sizler, sadece kendi gayretinizle kurtulamazsınız. Aksine bataklığa gömülürsünüz. Hem yaşarken perişan olursunuz, hem de dünya durdukça bütün insanlık sizleri nefretle hatırlar. Tarih ve Kur’an böylelerinin örnekleriyle doludur.

Gelin, Yüce Yaradan’ın yolundan gitmeye çalışanlardan yardım isteyin. Onlara teslim olun. Allah’ın merhametine sığının. Bundan sonra dürüst davranın. Sözünüzde durun.

Allah merhametlilerin en hayırlısıdır. Uyarılara rağmen anlamamakta ısrar edenler için ise unutulmasın ki, Allah’ın cezasından daha şiddetli ceza yoktur.

Allah bir şeyin olmasını istediğinde, O’nun sadece ‘ol’ demesi yeterlidir.

BİLİM AHLÂKI VE TİCARET AHLÂKI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

Batıda bilim ile Hıristiyanlık anlayışı birbirleriyle sürekli çatışmışlardır. Hıristiyanlığı anlatan kaynaklar sonradan yazılma oldukları, Hz. İsa’yı Tanrı gibi algıladıkları ve bazı kişilerin aktardıklarını, Hz. İsa’nın yani Tanrının sözü imiş gibi değerlendirdikleri için uzun süre bilimde ilerleme olmadı.

Çünkü Aziz Pavlus gibi bazı azizler, yaşamı hayattan çok bir ölüm gibi algılattılar. Gerçek Hıristiyan’ı bu dünyadan nefret eden kimse olarak tanımladılar. Aziz Pavlus “benim için ölmek bir kazançtır” dedi.

Erkeğin kadına el sürmemesi gerektiği, karısı olanların da yokmuş gibi davranmaları istenildi. Aziz Jerome, ikinci defa evlenen bir kadını, kusmuğunu yiyen bir köpeğe benzetti.

Aziz Augustin, insanların evlenmek ve çocuk sahibi olmak istememeye başlayacakları düşüncesi üzerine şöyle cevap veriyordu: “Keşke istemese, Tanrının ülkesi daha çabuk dolar.”

Batıdaki değişme yeni toprakların keşfiyle başladı. 1492 keşiflerinden sonra bazı insanları ve devletleri kâr hırsı bastı. Onlar kazandıkça bilim de gelişmeye başladı. Ama bu yapıdaki insanlar ve devletler, bilimi kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirdiler.

Sonunda 1. Ve 2. Dünya Savaşları oldu. İnsanlık tarihinin en büyük felâketleri yaşandı. Ahlâkı olmayan bilim ve ticaret, döndü, bilimin ve ticaretin ahlâkı olmaz diyenleri vurdu.

Bilimdeki bu hırslı gelişmeler bazı bilim adamlarını bile isyan ettirdi. Pascal bile “Bilim insanın harcı değildir, insan bilimi bilmekle cehaletinden daha çok insanlığını yitirir” dedi.

20. yüzyılın en büyük fizikçisi Albert Einstein ise şöyle diyordu: “Bilim bugüne kadar köleler yaratmaktan başka bir işe yaramadı. Savaş zamanında bizi zehirlemeye, param parça etmeye yarıyor; barış zamanında da yaşamımızı çekilmez ve daha kararsız hale sokuyor.”

Hatta Einstein daha ileri giderek şöyle diyordu: “Bilimler bir beladır”.

Hâlbuki Müslüman ve Türk dünyasında bir zamanlar bilim çok gelişmişti. Türklerde bilimde gelişmenin sürdüğü 16. Asrın sonlarına kadar, bilim ile dini bilgiler arasında Batıdaki anlamda bir çatışma yaşanmadığı gibi, bilimsel gelişmeler insanlığın zararına -bazı özel durumlar hariç- kullanılmadı.

Diğer taraftan Türkler İpek Yolu ticaretini kontrol ediyorlardı. Yeni gittikleri ülkelerde öncelikle, cami ile birlikte kervansaraylar yapıyorlardı. Fakat Türklerin ticari anlayışında itibar sahibi olmak kâr etmekten önce gelirdi. Dolayısıyla gittikleri hiçbir ülkeyi Batılıların anlamında sömürmediler.

Demek ki bilim ve ticaretin ahlâkı olabiliyormuş. Bu ahlâk anlayışının olabilmesi için bilimin ve ticaretin tanımını iyi yapmak gerekiyor.

Bilim, Allah’ın kâinatta ve tabiatta kurduğu düzenin nasıl işlediğini anlama çabasıdır. Deneyseldir. Tanrıyı, ruhu, gaybı anlama çabası değildir. Bu konularda açıklamalar yapmaya çalışan felsefi düşünce akımları iddiacı olmaları dolayısıyla, neredeyse toptan yok olmaya mahkûmdurlar.

Yüce Yaradan, insanların araştırmalarında faydalanabilmeleri için, evrende ve doğada bizlere örnekler oluşturmuş. Milyonlarca çeşit canlıların farklı özelliklerinden, cansız varlıkların ilginç özelliklerine kadar her şey bizim yararlanabilmemiz için araştırma ve incelemelerimizi bekliyor.

Araştırmaktan, sorgulamaktan bıkmayacağız. Araştırmalar sadece madde bazında değil, madde ve manâ arasındaki ilişkiler bazında da olmalıdır. Kur’an’da Zumer Suresi 9. ayette: “…….hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?…..” denilmektedir.

Ama biz bir yaratılan olduğumuzu, yaratılanın yaratamayacağını, ancak Allah’ın yarattıklarının çalışma sistemlerini anlamaya çalışabileceğimizi unutmayacağız. Yine Kur’an’da “Allah’ın ilmini yazmak için bütün denizler mürekkep olsaydı yetmezdi” denilmektedir. Biz Yüce Yaradan’ın bize verdiği akıl ölçüsünde ilerleyebiliriz. Bizim ilmimiz, bize verilen akıl ile sınırlıdır.

Kâinattaki ve tabiattaki sistemleri, hesapları, kuralları, işleyişleri değiştirmeye çalışmamızın insanlığın bile sonunu getirebileceğini ise, hiç unutmamalıyız.

İşte bilim ahlâkı burada devreye girer. Evrendeki var olan işleyişleri anladıkça bulduğumuz yeni bilgileri, insanlığın yararına değerlendirmek bilim ahlâkının bir sonucudur.

Ticari ahlâk ise, dünyanın ticari bir hapishaneye dönmesini engellemek, insanların mutsuzluklarını azaltmak için elzemdir. Yüce Yaradan bizlerden rızkımızı kazanmak için çalışmamızı emrediyor. Öğlen vakti kılınan Cuma namazından sonra yeryüzüne yayılın rızkınızı arayın diye bizlere yol gösteriyor.

Geçimimizi sağlarken insanlara faydalı olacak yolları kullanmamızı istiyor. Kimseye kazık atılmamasını, ölçü ve tartıyı tam tutmamızı istiyor. Kazandıklarımızı harcarken de, cimrilik etmememizi, ama saçıp savurmamamızı emrediyor.

Hz. Muhammed’in (s.a.v.) iki sözü bizlere ışık tutuyor. “İlim Müminin yitiğidir. İlim Çin’de de olsa gidiniz bulunuz” ve “Hiç ölmeyecekmiş gibi bu dünya için, yarın ölecekmiş gibi ahiret için çalışın”

İnsanlığı kurtaracak tek devrimin, ahlâk devrimi olduğu savunulur. İlk bakışta doğrudur. Fakat tek başına ahlâk devrimi uzun ömürlü olmaz. Bu sebeple bilim ahlâkı ve ticaret ahlâkını oluşturmak zorundayız. Madam Curie, Pasteur gibi bilim insanları, Bosch gibi “itibarımı kaybetmektense, para kaybetmeyi yeğlerin” diyen ticaret adamları bizlere örnek olmalıdır. “Kişi vicdanını kendine gözcü yapar” diyen esnafların piri Ahi Evran örnek olmalıdır. Her alan için de bizlere, Kur’an rehber olmalıdır.

Allah’ım bizlere rızkın da, bilimin de, hayatın da en hayırlısını ver.

Allah’ım faydasız ilimden, Senin tasdik etmeyeceğin kazançtan Sana sığınırız.

AVRASYA ENSTİTÜSÜ ÇALIŞMALARIMDAN BİR KESİT

1991 yılında SSCB’nin dağılmasıyla yeni devletler kurulmuştu. Bu devletlerden 5 tanesi Türk Cumhuriyeti idi. 1992 yılı sonuna doğru bu Cumhuriyetlerden Türkiye’deki üniversitelerde okumak için öğrenciler geldi. Allah nasip etti, Avrasya Enstitüsü başkanı olarak bu öğrencilerin bir kısmıyla ilgilenebildim.

SSCB’nin eğitim sistemi içerisinde okuyarak liseyi yeni bitirmiş olan bu öğrenciler, dini bilgilerden yoksun yetişmişlerdi. Bu nedenle bu öğrencilere dini bilgiler vermeleri için İlahiyat Fakültesi öğretim üyelerinden birini davet ettik. Anlattıklarını biz de dinledik.

İlahiyatçı öğretim üyesi öğrencilere; şehrin merkezine gitmeyin, orada mini etekli kızlar var, onlara bakarsanız günaha girersiniz, içki içmeyin haramdır gibi tavsiyelerde bulundu.

Biz de bu anlatımdan sonra bir daha ilahiyatçı hoca çağırmadık. Öğrencilere kendimiz anlatmaya başladık. Çünkü hoca, bu öğrencilerin yaşadıkları ortamı bilmeden, sanki dini bilgileri iyi seviyede olan öğrencilere bilgi verir gibi anlatıyordu.

Hâlbuki Allah Kur’an’ı Kerimi, 23 yılda insanların anlayışlarıyla bağlantılı olarak insanlığa adım adım aktarmıştı. Bizler de yeni öğrenenlere dini anlatırken, Allah’ın kullandığı yöntemi uygulamalıydık. Hem bu öğrencilerin hem de bütün dünyanın Kur’an’ın gerçek anlatımına ve anlamına ihtiyacı vardı. Kur’an insanların hem bu dünyada huzur bulmaları, hem de öbür dünyada huzur bulmaları için insanlara bir yol göstericiydi. Bakara Suresi 2. ayet: “işte o kitap, onda şüphe yok, korunacaklar için hidayetin ta kendisidir.” diyerek bu durumu net anlatıyordu.

Allah önce, insanların imanlarını güçlendirmek için bizlere yol gösterdi, doğayı incelememizi sağlamaya çalıştı. Eğer Yüce Yaradan böyle başlamayıp, ilk başta, şu kadar oruç tutacaksınız, şu kadar namaz kılacaksınız, içki içmeyeceksiniz, örtüneceksiniz, namahreme el uzatmayacaksınız, faiz almayacaksınız şeklinde emirler verseydi acaba ne olurdu.

Allah kendi yarattığı kullarını en iyi bilendir. Bizleri bu dünyada huzurlu yaşatabilmek ve tekrar Cennetine alabilmek için bizlere akıl ve irade vermiştir. Bunlarla da yetinmemiş, sürekli uyarıcılar göndermiştir. Uyarıcıların hepsi öncelikle iman ve iyi işler üzerinde durmuşlardır.

Bakara Suresi 82.ci ayette Allah: “İman edip salih amel işleyenler, işte onlar Cennet ehlidir, hep orada ebedi kalacaklardır.” diye buyurarak, bizlerden önce Kendisine inanmamızı sonrasında iyi işler yapmamızı istemektedir. Eğer bunları yaparsak bizlerin korunanlardan olacağımızı müjdelemektedir. Zaten, kul olduğunu tam anlamıyla kavrayan bir kişi için,  ibadetler kendiliğinden gelir.

Kur’an’dan öğrendiğimize göre Allah, Hz. İbrahim’den itibaren gönderdiği her peygambere ibadet usul ve şekillerini bildirmiştir. Oruç tutma her dinde vardır. Hatta Yahudiler için orucun şartları daha zordur. Hz. Muhammed (s.a.v.) ile oruçtaki bazı zorluklar azaltılmıştır.

Namaz da hepsinde vardır. Ali İmran Suresi 43. ayette Allah, Hz. Meryem’e hitaben “Ey Meryem! Rabbine divan dur, secdeye kapan, rükûa varanlarla birlikte rükûa var” diyerek Hz. Muhammed’in Cebrail aracılığıyla bizlere öğrettiği namaz şeklini genel anlamda tarif etmiştir.

Dolayısıyla aslında Allah, her dönemde insanlara benzer konuları aktarmıştır. Ama hepsinde de öncelikle Kendisine ortak koşulmamasını, kul hakkı yenilmemesini ve iyi işler yapılmasını istemiştir.

İnsanları huzura kavuşturabilmek için bizler de, Allah’ın yöntemlerini uygulamalıyız. İnsanların davranışlarında toplumları ilgilendiren, onların yapacakları güzel işlerdir. Geçmiş davranışları, ibadetleri gibi diğer konular Allah’ın takdirindedir.

Bizler hangi inanışta olursak olalım, insanları güzel ahlâk üzerine yönlendirmeliyiz. Başarımızın Kur’an’ın tavsiyelerini mümkün olduğu kadar kendimizin uygulamasıyla artacağını bilmeliyiz. Bizler samimi davranırsak, insanlık, Allah’ın dininin tek olduğunu kendiliğinden anlayacaktır. Samimi davranarak insanlara örnek olanların mükâfatlarını, Yüce Yaradan inşallah kat kat verecektir.

Unutmayalım, Ali İmran Suresi 185. ayete göre ecirlerimiz (sevaplarımız), ancak kıyamet günü tamamlanacak.

Allah’ım, ilim ve hikmet sahibi olan yalnız ve yalnız Sensin. Sen her şeyin en hayırlısını bilirsin. İnsanlık için en hayırlısı neyse, lütfunla onu oluştur Allah’ım.

Sen bir şeyin olmasını istediğinde Senin, sadece ‘ol’ demen yeterlidir Allah’ım.

Senin her şeye gücün yeter.

OSMANLI TÜRK DEVLETİ SULTANININ ÖRNEKLİĞİ

7 yaşında iken Osmanlı Türk Sultanı olan IV. Mehmet Han, 14 yaşında iken annesi Valide Turhan Sultan’ın tavsiyesiyle 78 yaşındaki Köprülü Mehmet Paşa’ya sadrazamlık teklif etti. Paşa görevi kabul etmek için bazı şartlar ileri sürdü. Bu şartlar şunlardı:

• Verdiği raporlar uygulamaya konulacak.
• Yapacağı, atama, rütbe yükseltme ve azletmede serbest olacak.
• Kendisi hakkında bir şikâyet olduğu zaman padişah, kendisini dinlemeden karar vermeyecek.
• Sarayda eski yöneticiler dâhil hiç kimse devlet işlerine karışmayacaktı.

Padişah ve annesi bu şartları kabul ettiler ve Paşayı 1656 yılında sadrazam yaptılar. Mehmet Paşa ölünce yerine oğlu Fazıl Ahmet Paşayı sadrazamlığa getirdiler. IV. Mehmet’ten sonra padişah olan kardeşi II. Süleyman döneminde ise Köprülü’nün diğer oğlu Fazıl Mustafa Paşa da sadrazam yapıldı. Arada Fazıl Mustafa Paşanın kayınbiraderi Merzifonlu Kara Mustafa Paşa sadrazam oldu.

Demek ki dışarıdan bakılınca astığı astık-kestiği kestik diye anlatılan padişah ve validesi, 78 yaşındaki bir insana kendi yetkilerini devredebildi. Bu yaşta bir bunak, padişaha ve valide sultana nasıl şart ileri sürer diye düşünmedi. Sonrasında da sözünün arkasında durdu. Paşanın işlerine karışmadı. Hattâ ölünce yerine oğlunu getirdi. Bütün bunları, sorumlusu olduğu devletin bekası için yaptı.

Günümüzde Türkiye dâhil, dünyanın kaç demokratik ülkesindeki bir siyasi parti lideri veya siyasi devlet yöneticisi, Osmanlı padişahının ve validesinin verdiği tavizleri verebilir.

Bir insanın kendi isteğiyle yetkilerinin bazılarını başkalarına devredebilmesi için şahsi menfaatini değil, sorumlu olduğu insanların geleceklerini düşünmesi gerekir. Sorumluluklarını düşünerek kibirlerini yenen insanların iyi sonuç alacaklarının güzel bir örneğidir bu olay. Dünya tarihinde bunun gibi çok vaka vardır. Yeter ki olayları bu gözle irdeleyebilelim. İrdelediğimiz olaylardan yani tarihten ders alarak gerekenleri yapabilelim.

Kendilerinin çok akıllı olduklarını zanneden kibirli insanlar sonunda her zaman kaybetmeye mahkûmdur.

Nitekim aynı padişah ileriki bir zamanda çevresindekilerin etkisiyle, sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşayı azledip idam ettirdi. Hâlbuki Viyana yenilgisinin sorumlusu o değildi. Bu sıkıntılı dönemde yine de devleti toparlayabilecek tek kişi Merzifonlu idi.

Diğer taraftan Köprülü Mehmet Paşanın küçük oğlu Fazıl Mustafa Paşayı da hakaret ederek görevinden azletti. Padişah IV. Mehmet bu tasarrufundan dört sene sonra askerler tarafından tahtından indirildi.

IV: Mehmet’in oğlu olan ve II. Süleyman’dan sonra padişah olan II. Mustafa, köprülüler ailesinin güçlenmesini önlemek için, denge kurmak amacıyla hocası Feyzullah efendiyi destekledi. Onu önce şeyhülislam sonra sadrazam yaptı. Hâlbuki Köprülü Mehmet Paşanın küçük oğlu Fazıl Mustafa Paşa, devletin en sıkıntıda olduğu bir dönemde 1689’da sadrazam olmuş ve devleti tekrar toparlamıştı. Fakat 1691 yılında katıldığı bir savaşta şehit düşmüştü. Yani köprülü sülâlesi tamamen devlet lehine işler yapmışlardı.

1. Mustafa’nın içten pazarlıklı denge politikası ters tepti. Hem sadrazam Feyzullah efendinin hem de kendisinin hataları sonucu din uleması, askerler ve kısmen halk birleşerek II. Mustafa’yı tahttan indirdi.

Bu tahttan indirme olaylarından iki açıdan ders alabiliriz. Birincisi, içten pazarlıklı davranmanın sonucu aleyhimize olur.

İkincisi, denge kurmanın yöntemidir. Birlikte çalışılan insanlar arasında denge kurmak iyi ile kötüyü dengeleyerek yapılmaz. İyiler arasında denge kurularak olur. Birlikte çalıştığı insanları menfaatçiler arasından seçerek birbirlerine kırdırmaya çalışan insanlar ise, her zaman kaybederler. Hem de en acımasız bir sonuçla kaybederler.